Afbeelding

Seldsum Stables: “Van eicel tot sportpaard”

Fokkerij

Seldsum Stables & Equine Fertility is het veelzijdige bedrijf van Esther Hovenga-de Melker in Jelsum, iets ten noordoosten van Leeuwarden. Seldsum: Fries voor ‘zeldzaam’ en zeldzaam is het: van eicel tot sportpaard, alles ontwikkelt zich hier. Esther en medewerksters Renske Geertman, Corine Sikkema en Annelies Keestra laten alle facetten zien.

Advertisement


Merries en veulentjes vermaken zich in de wei. “De brutaalste veulentjes zijn straks niet altijd de gemakkelijkste in de africhting, ik heb ze liever iets terughoudend”, aldus  Esther. ’s Morgens zijn de merries eerst gevoerd op stal, voordat ze na de koffie één voor één met veulen naar buiten worden gebracht. Er wordt PAVO-merriebrok en -sportbrok gevoerd. 

De sportpaarden krijgen daarnaast een Subli-Omegamix. “Paarden die om wat voor reden dan ook te mager blijven, krijgen er luzerne en Healthboost bij. Zo doen we dat al jaren”, vertelt medewerkster Corine. Esther benadrukt dat hun eigen kuilgras via PAVO wordt getest op samenstelling. “We geven aan op de balen of het onze eigen eerste snee is, of de tweede of de derde van elders. Zo weten we altijd welke kwaliteit we voeren en hoeveel er uit het krachtvoer moet komen.” 

Met een dag of drie gaan de veulens even naar buiten, de eerste dagen komen ze alleen in de binnenbaan. Vanaf juni verblijven de merries die weer drachtig zijn en niet naar een keuring of een veiling gaan, met hun veulens meestal dag en nacht buiten.

Hoogseizoen

Het is nu hoogseizoen. Een auto komt door de poort rijden en sperma brengen. De paardenauto haalt een merrie op uit de buurt om te veulenen bij Seldsum. Er kan een andere merrie mee terug, zij is geïnsemineerd en kan in dit drukke seizoen haar tijdelijke box even vrijmaken voor de volgende merrie die komt om geïnsemineerd te worden. 

Dierenarts Esther heeft al enkele merries gecontroleerd op de staat van hun cyclus. “De meeste merries ovuleren in de ochtend, omdat we ze ’s avonds laat een injectie geven om de eisprong te bespoedigen”, weet ze. “Dan kunnen ze ’s morgens worden geïnsemineerd. De controles doen we ’s morgens om zeven uur en ’s middags één à twee keer en ’s avonds om 23.00 uur voor het laatst. De nachtcontroles op ovulatie doe ik niet meer. Ons drachtigheidspercentage lijdt niet onder die beslissing. Mijn slaap ook niet meer, die is al aan genoeg pauzes onderhevig door het veulenen...”

Rond de 100 draagmerries


Seldsum Stables was één van de eerste in Friesland die embryotransplantatie bij het paard ging uitvoeren. “We heetten toen nog simpel in het Nederlands Stal Seldsum. Ik werkte nog in loondienst in Bolsward, als landbouwhuisdierenarts, maar met een sterke affiniteit voor de paardengynaecologie”, vertelt Esther. “De geboorte van ons derde kind, die meervoudig gehandicapt bleek, maakte de keuze voor het werken aan huis heel logisch.”

“We zijn gestart met een kleine groep draagmerries voor de embryotransplantatie. Ondertussen is die populatie uitgegroeid naar een groep van rond de 100 draagmerries. Deze merries worden ieder jaar verhuurd aan eigenaren van de donormerries. Onze klanten komen voor ongeveer 30% uit het buitenland: Duitsland en de Scandinavische landen, maar ook uit het Midden-Oosten, Amerika en Australië.”

OPU, ICSI


Na de embryotransplantatie deden nieuwe voortplantingstechnieken hun intrede. In 2016 ging Esther een samenwerking aan met Europees Specialist voortplanting paard, dr. Karin Hendriks. “Samen doen we sinds die tijd de Ovum Pick Up (OPU), oftewel het oogsten of spoelen van eicellen. Dat is de eerste stap van het gehele proces van embryoproductie via ICSI.” 

De term ICSI staat voor Intra Cytoplasmatische Sperma Injectie: het injecteren van één enkele zaadcel in een eicel, waaruit een embryo kan ontstaan. Esther is er trots op: “Naast de faculteit Diergeneeskunde in Utrecht behoorden wij tot één van de eerste die OPU in Nederland kon uitvoeren. We werken samen met het Italiaans biotechnologisch laboratorium Avantea in Cremona waar de embryo’s ontstaan.”

“Naast embryotransplantatie van donormerrie rechtstreeks naar draagmerrie is deze OPU- en ICSI-techniek niet meer weg te denken uit de huidige fokkerij, maar OPU is wel echt een medische ingreep. Er komt gedegen anesthesie en pijnstilling aan te pas. Het blijft belangrijk om goed te kijken naar het paard. Niet elk paard is hiervoor geschikt. We stoppen als we zien dat een paard te heftig reageert.”

Totaalpakket en maatwerk


Edward Gal - Sisther de Jeu Reem Acra FEI World Cup Final Dressage 2011 © DigiShots - Leanjo de Koster

De donormerries waar Stal Seldsum mee werkt zijn het neusje van de zalm, aldus Esther. “Met Emmy de Jeu heb ik al vele jaren een fijne relatie. Ik heb veel aan haar netwerk te danken”, vertelt ze. “Haar Sisther de Jeu, het voormalige GP-paard van Edward Gal, stond hier vele jaren vanwege onze voortplantingstechnieken. Een andere bekende donormerrie is Weihegold.” 

Veel klanten besluiten het gehele voortplantingstraject uit handen te geven. Dan zijn ze bij Seldsum Stables & Equine Fertility aan het goede adres. “Vooral de buitenlandse klanten vragen om een totaalpakket”, zegt Esther. “Dat bieden wij, van voortplantingstechnieken, geboortebegeleiding met de kraamstal, opfokken van veulen en jong paard, voorbereiden op keuringen tot het opleiden voor de wedstrijdsport. Zowel maatwerk als onbeperkte mogelijkheden.”

“We merken dat dit voor de klant zeer aantrekkelijk is. Zo verschoof in een aantal jaren onze bedrijfsvoering van pensionklanten en eigen fokkerij naar een specialistische fertiliteitskliniek met dienstverlening op alle gebieden. We zijn uniek in onze bedrijfsvoering. Er is maar een kleine categorie aan vergelijkbare bedrijven in Nederland.”

“Alle klanten die we hebben, komen via mond-tot-mondreclame. Onze klanten zijn trouw, we kennen ze ondertussen door en door.” Esther neemt als fertiliteitsdierenarts ook jaarlijks meerdere keren deel aan internationale congressen en symposia om haar kennis op peil te houden en te blijven updaten. Ook geeft zij zelf lezingen.

Stabiel team


Het totaalpakket wordt verzorgd door het team van vier, meestal aangevuld met stagiaires. Annelies Keestra (26) is verantwoordelijk voor de dagelijkse stalwerkzaamheden, het voorraadbeheer van voer, stro, et cetera en het bijhouden van het machinepark. Annelies werkte eerst in de gehandicaptenzorg. “Extra bijzonder dat ik hier de zorg voor paarden met die voor Minne-Jan kan combineren”, zegt ze. 

Renske is de africhtster van de stal. Ze maakt de jonge paarden keuringsklaar, beleert ze en leidt ze op voor de wedstrijdspringsport. “Mijn ambitie ligt bij het aanrijden en opleiden van het jonge paard. Op het moment dat ze 1.30m-klaar zijn, zit mijn taak erop”, lacht Renske. De paarden gaan daarna voor hun verdere opleiding naar Liza Houwen-Tiebot en Kristian Houwen in het Limburgse Wanssum. Met Houwen Tiebot Stables bestaat al jaren een fijne samenwerking. 

Corine Sikkema (25) is verantwoordelijk voor de stal- en merrie-administratie, klantcontacten en ze begeleidt stagiaires. Ook assisteert ze Esther bij het veterinaire werk en in het laboratorium. “Geen dag is hier hetzelfde!”, waardeert Corine. Het team is enthousiast en betrokken, iedereen beheert haar eigen afdeling. “Zo kunnen we gezamenlijk met veel trots en plezier in ons werk een kwalitatief top product leveren”, besluit Esther.

Minne Hovinga


Esther begon het bedrijf samen met haar in 2020 overleden man Minne Hovenga. Bij het betreden van het bedrijf, kijkt Minne je vanaf de stalwand aan. Confronterend voor sommige bezoekers, geruststellend voor Esther en haar team. “Hij kijkt trots en tevreden en ik kijk hem altijd even aan als ik erlangs loop.” 

Minne Hovenga was behalve uitgever van business to bussines-bladen vooral ook gepassioneerd fokker en KWPN-kenner. Esther is er trots op en dankbaar voor dat ze het met Minne Hovenga begonnen bedrijf in fokken, opfokken, keuringsklaar maken en trainen van veelbelovende sportpaarden zo heeft kunnen voortzetten en zelfs verder heeft kunnen ontwikkelen. 

Er veulenen gemiddeld tussen de 35 en 50 merries per jaar op Seldsum Stables. “Ook merries waarvan bekend is dat ze kampen met geboorteproblemen, veulenen bij ons. De geboortes deed ik altijd samen met Minne, nu doe ik het samen met onze dochter Anna-Hilde. We hebben een rooster gemaakt wie van de medewerkers ik kan oproepen als er extra hulp nodig is. Alles kan doorgaan vooral dankzij ons enorm stabiele team”, benadrukt Esther. 

“Annelies is hier al vijftien jaar, Corine zeven en Renske ook alweer vijf jaar. We vullen elkaar aan en vangen elkaar op waar nodig. De werknemers zijn betrokken alsof het hun eigen bedrijf is. Als Minne ons nog zou kunnen zien, zou hij trots zijn.”

Kwaliteit voor kwantiteit

In 2020 heeft Seldsum Stables & Equine Fertility via de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit NVWA een officiële erkenning gekregen als Europees embryo productieteam. “Daardoor zijn wij export-waardig!”, zegt Esther. In de toekomst wil Seldsum Stables in capaciteit en kwantiteit niet verder uitbreiden. 

Esther zegt: “We hebben nu 60 individuele boxen en acht loopstallen voor jonge paarden en draagmerries. Dat is behapbaar. Verdere uitbreiding gaat in mijn ogen altijd ten koste van de kwaliteit. Wel blijven we door het volgen van de fokkerijwereld open ogen houden voor de nieuwste bewegingen. We willen uniek blijven in onze bedrijfsvoering, dichtbij de klant en vooral dichtbij de sector staan.”

Eigen fokkerij


Esther: “Tijdens het ziekteproces van Minne zijn veel zaken gelukkig wel goed besproken. Zo heeft Minne aangegeven welke merries het beste konden blijven en welke ik beter weg kon doen. De trots van Minne was bijvoorbeeld de Balia-stam en zijn producten daaruit. Het doel is om op kleine, maar kwaliteitsvolle schaal nog met de door Minne opgezette fokkerij door te gaan.”

“Hij had encyclopedische kennis, nu moeten we het zelf bedenken. Dan nóg blijven we met elkaar zoveel mogelijk vasthouden aan Minne’s visie op de fokkerij. Minne zei altijd: fokken is genetisch vooruitgaan, dus wees niet bang om een jonge hengst te gebruiken. Dat doen we dus ook! Kon ik nu zijn mening maar eens horen over de kwaliteit van de veulens die er dit jaar geboren zijn.”

Minne was een echte KWPN-man en Seldsum Stables is nog steeds actief betrokken bij het KWPN. Er wordt volop deelgenomen aan sport en keuringen met de eigen jonge paarden. Esther besluit: “Het gemis van Minne is nog steeds enorm groot, maar ons fantastische team vangt enorm veel op gelukkig. Minne is op de achtergrond altijd aanwezig. Ik weet dat hij meekijkt met ons.”

Tekst: Claartje van Andel | Foto’s: Sabine Timman

Dit artikel is ook gepubliceerd in Hoefslag Magazine en alleen te lezen voor abonnees.

Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Edward Gal - Sisther de Jeu
Reem Acra FEI World Cup Final Dressage 2011
© DigiShots