Selecteren op karakter: de opmars van mentale kwaliteiten in fokdoelen

Mentale kwaliteiten zoals werklust, stressbestendigheid en mensgerichtheid worden steeds vaker opgenomen in fokdoelen. Waarom is dit zo belangrijk en hoe herken je een paard met het juiste karakter? 

Van sportpaard naar partner

Vroeger lag de nadruk op het fokken van paarden voor de top van de sport. Deze paarden moesten krachtig zijn, explosief en soms zelfs een tikkeltje eigenwijs om op hoog niveau te presteren. Tegenwoordig wordt er ook gekeken naar het gebruik van paarden door recreatieve ruiters, amateursporters en jeugdruiters. Voor hen is het karakter vaak belangrijker dan een spectaculair front of een extreem krachtige galop.

Een paard dat goed in zijn hoofd zit, leert sneller, is fijner in de omgang en zorgt voor meer plezier in het rijden. Dat geldt niet alleen voor beginnende ruiters, maar ook voor professionals die waarde hechten aan een betrouwbare partner.

Wat zijn de belangrijkste mentale kwaliteiten?

Bij het karakter van een paard wordt er naar verschillende eigenschappen gekeken:

- Werklust: wil het paard graag voor je werken en pakt het snel nieuwe dingen op? 

- Nuchterheid: blijft het paard rustig in nieuwe of spannende situaties? 

- Focus: kan het paard zijn aandacht bij de ruiter en het werk houden? 

- Mensgerichtheid: zoekt het paard contact en is het vriendelijk in de omgang? 

- Trainbaarheid: hoe snel leert het paard en blijft het ook gemotiveerd?

Deze eigenschappen maken het paard niet alleen prettiger in het gebruik, maar verminderen ook de kans op ongelukken of frustraties tijdens de training. 

Hoe wordt er getest op karakter?

Bij jonge paardenkeuringen, aanlegtesten (zoals de IBOP) en verrichtingsonderzoeken wordt tegenwoordig steeds meer gelet op gedrag en mentale aanleg. Juryleden en testleiders letten op:

- Hoe het paard reageert op druk of onverwachte situaties 

- Of het paard samenwerkt met de ruiter of juist tegenwerkt 

- Hoe snel het paard zich aanpast aan een nieuwe omgeving 

- Of het paard positief blijft reageren tijdens de duur van het onderzoek

Ook worden bij sommige stamboeken gedragstesten toegevoegd aan de beoordeling, waarin het paard bijvoorbeeld een vreemd voorwerp moet benaderen of een onbekende situatie moet doorstaan. 

Erfelijkheid van karakter

Net als kleur, bouw en beweging, is karakter deels erfelijk. Sommige hengsten staan bekend om hun fijne instelling en geven dit ook door aan hun nakomelingen. Denk aan lijnen waarin paarden bekendstaan als ‘cool in het hoofd’ of juist zeer scherp en gevoelig.

Fokkers letten daarom niet alleen op de sportresultaten van een hengst of merrie, maar ook op hoe makkelijk zij te rijden en te trainen zijn. Ook ervaringen van ruiters en eigenaren met oudere nakomelingen worden meegenomen in de keuze voor bepaalde bloedlijnen.

Waarom is dit zo belangrijk?

Een paard met een fijn karakter is veiliger, prettiger in de omgang en maakt de sport of recreatie leuker. Zeker nu het aantal hobbyruiters en recreatieve gebruikers toeneemt, is het belangrijk dat de paarden passen bij hun ruiters.

Een paard dat niet overprikkeld raakt, maar rustig blijft denken, voorkomt stress en vergroot het welzijn van zowel paard als mens. Daarnaast blijkt uit praktijkervaring dat paarden met een goede mentale balans ook fysiek beter presteren: ze zijn minder gespannen, bewegen losser en raken minder snel geblesseerd.

Wat kun je als koper of fokker doen?

Als je zelf een paard zoekt of een fokplan opstelt, let dan niet alleen op uiterlijk en beweging. Vraag ook naar:

Het gedrag van de ouders en verwanten Hoe het paard zich gedraagt in de omgang, op stal en bij de dierenarts Hoe het paard reageert op nieuwe prikkels of veranderingen Ervaringen van eerdere eigenaren, fokkers en trainers

Ook is het slim om zelf het paard meerdere keren te bezoeken, het in verschillende situaties te observeren en eventueel een ervaren trainer meenemen. 

Tot slot

De opmars van mentale kwaliteiten in fokdoelen is een belangrijke stap richting een eerlijkere, veiligere en meer duurzame paardensport. Want een goed karakter is niet alleen fijn voor de ruiter, het maakt het leven van het paard ook een stuk aangenamer. En uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde: een paard waar je op kunt vertrouwen, dat met plezier samenwerkt en waar je jaren van kunt genieten.