De PaardenBoom laat zien: de sector wil vooruit

Gespreks- en reflectietool

Een van de instrumenten die daarbij wordt ingezet is de PaardenBoom. De Paardenboom is een gespreks- en reflectietool waarmee je als ondernemer in kaart brengt waar je staat en waar je naartoe wilt. Hierin staat de plek waar de ondernemer gevestigd is centraal. Wat betekent dit voor de omgeving?

Niet meten om te oordelen, maar om te begrijpen

De PaardenBoom is ontwikkeld voor ondernemers die willen bouwen aan een toekomstgericht, gewaardeerd en veerkrachtig paardenbedrijf. De PaardenBoom helpt om de positieve kant van het paardenbedrijf voor de omgeving in beeld te brengen, wat betreft sociale, economische en ecologische waarde, en biedt de ondernemer handvatten voor ontwikkeling en om het gesprek aan te gaan. Een waardevolle tool dus voor iedere ondernemer in de paardenhouderij. Bianca Koorn is onderzoeker in het lectoraat Omgevingsinclusief ondernemen van Ron Methorst. S

amen met collega’s Ayella Spaapen, Mireille van Damme-Mineur van Aeres Hogeschool, Sharon Rechterschot, Jennifer Korterink en lector Inga Wolframm van Hogeschool Van Hall Larenstein en een grote groep studenten was zij nauw verbonden aan de ontwikkeling en uitvoering van de PaardenBoom. Bianca: “De PaardenBoom is opgebouwd rond 16 thema’s, van paardenwelzijn tot bodemkwaliteit, van sociale betrokkenheid tot energiegebruik. Ondernemers beoordelen voor elk thema de huidige situatie op hun erf én geven aan wat hun ambitie is voor de toekomst. Het gaat dus niet om ‘goed’ of ‘fout’. 

De kracht van de PaardenBoom zit juist in het zichtbaar maken van keuzes, overtuigingen en drijfveren. Wat vind jij als ondernemer belangrijk? En waarom? Het gaat om de identiteit van de ondernemer en zijn strategie en visie voor de toekomst. Het mooie is dat het gesprek op gang komt. Niet over regels of verplichtingen, maar over idealen, doelen, dilemma’s. Het laat zien waar de energie zit. En waar nog vragen of twijfels zijn.”

Een sector die zichzelf serieus neemt

Wat bleek? Paardenhouders hechten sterk aan thema’s die direct te maken hebben met hun dieren en hun eigen drijfveren als ondernemer. Welzijn, gezondheid en identiteit kwamen vrijwel overal naar voren als belangrijke speerpunten. Niet alleen in de huidige bedrijfsvoering, maar ook in het toekomstbeeld. Wat daarbij opvalt: de meeste ondernemers gaven zichzelf op deze punten al een relatief hoge score en waren tevreden over waar ze nu staan. Niet omdat het ze niet interesseert, maar juist omdat ze er al dagelijks mee bezig zijn.”

“Paardenwelzijn is geen verbeterpunt, maar een basisvoorwaarde. Toch bleek ook hier ambitie. Door de huidige situatie in beeld te brengen kan de strategie voor de toekomst bepaald worden, wat aansluit op de identiteit van de ondernemer. Mireille van Damme-Mineur licht toe: “Paardenhouders willen het nóg beter doen. Met meer rust, meer kennis, meer afstemming op het individuele paard.”

Een stille verschuiving richting duurzaamheid

Bij ecologische thema’s, zoals biodiversiteit of landschap, was het beeld wisselend. Sommige ondernemers zijn al volop aan het vergroenen, anderen gaven eerlijk aan dat ze niet goed weten waar ze moeten beginnen. Maar bijna iedereen herkende het belang en zag er wel toekomst in, mits er ondersteuning komt. Dat gold ook voor thema’s als energie, water en materiaalgebruik. De scores waren hier vaak lager, maar de ambitie juist verrassend hoog.”

“Niet omdat iedereen morgen wil investeren in zonnepanelen of regenwatersystemen, maar omdat men zich steeds bewuster wordt van de impact van het erf als geheel. Een respondent zei het zo: “Ik wil dat mijn erf klopt. Niet alleen voor het oog, maar ook qua gevoel. Dat het in balans is met het landschap, de dieren en de mensen die hier komen.”

Het gesprek als motor van verandering

Wat de PaardenBoom vooral teweegbrengt is zelfreflectie. En vanuit die reflectie ontstaan gesprekken: met collega’s, met studenten, met buren of met de gemeente. Niet over tekorten, maar over wat er wél kan. Over trots, plannen en ideeën. “De paardenhouderij is vrij complex, zeker als je vergelijkt met bij voorbeeld de melkveehouderij.”, vertelt Mireille. “We hebben te maken met enorm veel verschillende bedrijven. Een manege in de Randstad is bijvoorbeeld totaal anders dan een opfokbedrijf in Drenthe. Het bedrijf in Drenthe heeft misschien best wat hectares, ingepast in het streekeigen, open landschap, waar hij zijn eigen kruidenrijk hooi produceert.”

“Op ecologische waarde scoort deze ondernemer bovengemiddeld. Op de manege in de randstad daarentegen, komen wekelijks heel veel mensen over de vloer, van kinderen, (jong) volwassenen, tot mensen met een afstand tot de samenleving, Dit is de sociale waarde; die draait om verbinden, ondernemer-burger en gezondheid door sporten. Dit moeten we ook zichtbaar maken in onze sector. Veel verschillende bedrijven zitten nu op een eiland, maar we moeten juist onze krachten bundelen. Er is veel kritiek op de paardensector, maar we hebben juist zoveel moois wat we kunnen laten zien.”

Afbeelding

Bianca legt uit: “Alle gegevens komen bij ons en wij zijn de enige die zo’n afbeelding maken van de PaardenBoom. Zo voorkom je vertroebeling. Op dit moment zijn we adviseurs aan het trainen, zodat zij de ondernemer verder kunnen helpen naar hogere scores op thema’s die nu nog lager scoren. Iedere ondernemer is natuurlijk anders. Het kan zijn dat de één hoog scoort op biodiversiteit en de ander weer op de interactie met de lokale gemeenschap. Het is heel waardevol om een adviseur ‘naast’ je te hebben die helpt kijken wat er goed gaat, dus die niet negatief kijkt, maar juist de positiviteit terugbrengt.” De PaardenBoom is dus geen beoordelingsinstrument. Het is een spiegel en een richtingaanwijzer.

Tim Moesman van Hippisch Centrum Nootdorp

Tim was betrokken bij de vertaling van de BoerenBoom naar de PaardenBoom en ziet als ondernemer veel meerwaarde in het gebruik. Hij vertelt: “De PaardenBoom is een hele mooie tool om jezelf mee te positioneren. Waar sta ik als bedrijf, waar kan ik verbeteren, wat is mijn visie en beleid en hoe kan ik dat inzetten om als bedrijf te groeien? Het houdt je een spiegel voor. Eerder waren we als paardenhouderijbedrijf vooral bezig met het aanbieden van sport, maar inmiddels is er een transitie gaande. Nu verkeren we in een positie die veel groter en breder is dan alleen sport. Daarom is het belangrijk dat je jezelf als bedrijf kunt positioneren en je identiteit kunt uitdragen.”

“Ik vind het belangrijk om toekomstgericht te ondernemen, dus duurzaam. Natuurwaarde, sociaal-maatschappelijke waarde en economische waarde zijn drie belangrijke pijlers voor ons bedrijf, eigenlijk voor ieder hippisch bedrijf. Deze drie factoren hangen met elkaar samen en kunnen elkaar versterken als je er goed op scoort. De PaardenBoom is niet alleen een goede tool om je identiteit uit te dragen, het is in de eerste plaats ook een spiegel voor de ondernemer, mits naar waarheid ingevuld. Ik ben ervan overtuigd dat we het goed doen in de hippische sector, maar als we anders naar de materie gaan kijken dan we eerder deden, komen we er veel beter uit dan voorheen.”

“De PaardenBoom is een mooie tool om je bedrijf te versterken. Het begint bij de ondernemer, maar uiteindelijk heeft het meerwaarde voor iedereen op en rond het bedrijf. Misschien heeft iets niet direct een economische waarde, zoals het planten van bomen op een bedrijf, maar de maatschappelijke waarde kan heel groot zijn. Bijvoorbeeld mensen in de buurt die langs je bedrijf lopen, het mooi vinden en trots zijn dat jouw bedrijf in hun buurt staat. Zo creëer je niet alleen meerwaarde voor het bedrijf, maar ook voor je omgeving.”

Bineke de Vries van Federatie Paardrijden Gehandicapten (FPG)

Bineke vertelt: “We zien de PaardenBoom als een hele mooie, eenvoudige en overzichtelijke manier om te laten zien wat je doet als bedrijf, waar de nadruk ligt en wat het bedrijf betekent voor de eigen omgeving en zijn directe omgeving. Met de PaardenBoom kun je laten zien wat je bedrijf is en waar het voor staat, bijvoorbeeld aan buren, maar ook bijvoorbeeld in gesprek met lokale overheden. Door het invullen krijgt een ondernemer meer inzicht in het bedrijf en kan hij bijsturen in de bedrijfsvoering of dingen aanpassen. Tot vorig jaar moesten de bedrijven die zich wilden aansluiten bij de FPG een Anbi-status hebben. Met een Anbi-status ben je verplicht om je cijfers te publiceren.”

“Transparantie in de bedrijfsvoering was bij onze leden al geïntegreerd. Zij staan dan ook altijd open voor het delen van kennis en gegevens. Ze erkennen ook de meerwaarde van het verbinden van wetenschap en praktijk om nieuwe inzichten en kennis te vergaren. Ik denk dat de positie van de paardenhouderij stevig verankerd is in de maatschappij. Dat geldt zeker voor de bedrijven die bij ons aangesloten zijn. Bij de lokale overheid ontbreekt nogal eens de kennis van de paardenhouderij. Dat kun je ze ook niet kwalijk nemen, maar de Paardenboom is dan een heel goed instrument om daar helpend in te zijn. Deze geeft heel veel info over je bedrijf en hoe je bedrijf zich verhoudt tot de directe omgeving. Doordat het visueel gemaakt is, is het heel toegankelijk en inzichtelijk. Het is zeker een meerwaarde voor de paardenhouderij.”

Samen bouwen aan de toekomst

De PaardenBoom is ontwikkeld binnen het project Biodiverse Paardenhouderijen onder leiding van lector Inga Wolframm, en het project De Diamant van ons Platteland van Aeres Hogeschool, waarin lector Ron Methorst met collega’s werkt aan het zichtbaar maken van brede waarde creatie in het landelijk gebied. Beide projecten zijn mede-mogelijk gemaakt door Regieorgaan SIA, onderdeel van de Nationale Wetenschapsorganisatie.

Tekst: Denise Dekens | Foto’s: Istock/ paardenboom.nl