Rugproblemen: “Er zijn ook bikkels die door rugpijn heen lopen”

“Ruiters moeten daar meer alert op worden gemaakt. Ze moeten zich veel verder verdiepen in het wezen paard, zowel op psychisch als op fysisch vlak. Denk niet te snel dat je de wijsheid in pacht hebt, maar ga te rade bij oude rotten in het vak met een bewezen staat van dienst”, stelt amazone en trainer Tineke Bartels.

Tineke en Imke - Sanne Wiering

Open staan

Hoewel Bartels door velen inmiddels ook bestempeld wordt als ‘oude rot in het vak’, staat zij nog steeds open voor mensen die bewezen hebben zich verder te ontwikkelen op paardengebied. 

Freestylers, zadelspecialisten, sportpsychologen of buitenlandse trainers, als ze denkt dat het nuttig is, doet ze er haar voordeel mee in het trainen van haar paarden. Middels het familiebedrijf Academy Bartels mogen andere geïnteresseerden regelmatig meeprofiteren van die kennis. Kennis is op het bedrijf intern volop aanwezig. 

Als amazone heeft Tineke Bartels zich veelzijdig weten te ontwikkelen en zich later toegelegd op de dressuursport met deelname aan vele EK’s, WK’s en Olympische Spelen als sportieve hoogtepunten. De begeleiding van vele talentvolle combinaties, met natuurlijk als oogappel dochter Imke, is velen bekend. 

“Maar ik ben evengoed trots als ik een basisruiter een belangrijk basisonderdeel van het paardrijden heb kunnen bijbrengen.” zegt Bartels over haar taak als trainer. Vanuit haar achtergrond als docent lichamelijke opvoeding, kan zij de mogelijkheden (en onmogelijkheden) van het paardenlichaam toepassen in haar eigen trainingen en lessen.

“Binnen de opleiding van het paard hanteren wij de algemene richtlijn dat een vier- vijfjarige eerst leert om voorwaarts-neerwaarts te lopen en lekker nageeft op het bit. Daarbij mag je nooit te hard trekken, dat geeft gegarandeerd problemen.” - Foto: Sabine Timman

Rugproblemen en turnles

Bartels: “In de turnles leren kinderen eerst een koprol maken over de mat. Later kun je dat uitbouwen tot de meest ingewikkelde oefeningen.”

“Projecteer de mogelijkheden van je eigen lichaam eens op die van je paard! Zelf ga je toch ook niet meteen de marathon lopen of honderd kilo gewichtheffen? Je bouwt op volgens een systeem. Dat geldt ook voor paardrijden. Je begint bij de basis. Als die in orde is, kun je variëren en uitbouwen.”

“Binnen de opleiding van het paard hanteren wij de algemene richtlijn dat een vier- vijfjarige eerst leert om voorwaarts-neerwaarts te lopen en lekker nageeft op het bit. Daarbij mag je nooit te hard trekken, dat geeft gegarandeerd problemen. Helemaal als je met een slofteugel geforceerd het paard in een houding dwingt. Dat geeft schade aan hals en rug. Het is altijd verkeerd om ergens ‘doorheen te trekken’.”

“De hoofdhouding is geen garantie voor goed ruggebruik. Bij mij is het een gevoel. Als ik er opzit merk ik het aan het comfort bij het doorzitten.”- Foto: Arnd Bronkhorst | Arnd.nl

Over grenzen heen gaan

“In de dressuurtraining moet je wel over grenzen gaan, anders kun je niets opbouwen. Maar hoe lang en hoe ver je daarin mag gaan, is erg belangrijk. Daar ligt de taak van een goede trainer. Een spier mag nooit strak zijn maar moet blijven bewegen. Er moet zuurstof naartoe blijven stromen, anders krijg je verzuring en pijn.”

“Vanaf zes jaar mogen paarden wel wat ‘ronder’ gevraagd worden. Dit is een samenspel van signaal, druk en beloning. Communicatie is hier cruciaal. Je moet je in je paard kunnen verplaatsen en hem positief kunnen bekrachtigen. De visie van onder andere Emiel Voest en Annemarie van der Toorn heeft ons op dit gebied veel inzicht gegeven. Wist jij dat een paard maar twee of drie seconden kan onthouden dat hij moet reageren op een hulp? Binnen twee seconden moet je hulp dus effect hebben!” beredeneert Bartels. 

Binnen dit systeem van rijden kom je via het leren nageven al snel op ruggebruik. “Er wordt wel veel over ruggebruik gepraat, maar weet je wel waar je dan over praat?” vraagt Bartels zich hardop af. “De hoofdhouding is geen garantie voor goed ruggebruik. Bij mij is het een gevoel. Als ik er opzit merk ik het aan het comfort bij het doorzitten. Als trainer probeer ik het te zien aan de beweging van het paard, of die als het ware doorvloeit in het hele lichaam.”

“Wij hebben inmiddels ervaren dat de rug verandert en het zadel ook. Laat het dus regelmatig controleren door een goede zadelpasser.” - Foto: Wilma van Steenbergen Aleblas

Zoutzak

Diverse problemen bij het rijden, kunnen er op wijzen dat een paard om een of andere reden zijn rug niet goed gebruikt. Bartels: “Als een paard ‘rommelig’ loopt, niet tactmatig loopt of als er grote verschillen zijn tussen de linker- en rechtergalop, kan dat op rugproblemen wijzen. Ook oefeningen als changementen en schouderbinnenwaarts kunnen een rugprobleem aan het licht brengen. “

“Als het paard veel ‘over de hand drukt’, zijn hoofd omhoog brengt en zijn rug strak houdt, is dat een duidelijk signaal. Het is wel belangrijk dat je die als ruiter en trainer oppikt. Duidelijker zijn signalen die daar misschien op kunnen volgen zoals oren in de nek, slaan naar het been of staken.”

“Maar er zijn ook bikkels die door rugpijn heen lopen. Het kennen van je paard is dus heel belangrijk! Dat begint eigenlijk al op de poetsplaats. Controleer de rug altijd voor je het zadel erop legt. Een goed passend zadel is natuurlijk ook een must. Maar denk niet dat je er bent als je er een nieuw zadel op hebt liggen.”

“Wij hebben inmiddels ervaren dat de rug verandert en het zadel ook. Laat het dus regelmatig controleren door een goede zadelpasser.” is het devies van Bartels. “Soms kom ik paarden tegen die duidelijk last hebben van hun ruiter. Als ruiter heb je de taak om een goede, onafhankelijke zit te ontwikkelen. Als je zit als een zoutzak, heeft een paard daar zeker last van. Het komt ook voor dat de ruiter te zwaar is voor een paard en daardoor rugproblemen veroorzaakt. Dit is een heel gevoelig punt, maar als trainer, jurylid of dierenarts moet je daar eerlijk over durven zijn.”

“Een slofteugel is zeker geen trainingsinstrument. Is hij niet nageeflijk, ga dan een stapje terug in de opleiding.” - Foto: Sabine Timman

Sterke rug

“Natuurlijk moet je met een jong paard via juiste training de bespierig van de rug opbouwen. Maar ook een paard met een zogenaamde ‘weke rug’ kan met de juiste training sterker worden. Dat kan alleen bij goed ruggebruik. Door hem niet te gebruiken of met een weggedrukte rug te lopen, bouw je geen spieren op. Begin een training altijd met een gedegen warming-up, zo zorg je ervoor dat de spieren warm worden en zuurstof krijgen.”

“Begin dan altijd met het verder loswerken van de rug en nekspieren door het paard voorwaarts-neerwaarts te laten nageven. Van daaruit kun je verder uitbouwen en oprichten. Sleuren aan je paard is nooit goed en levert zeker geen correct bespierde rug op.”

“Een slofteugel is zeker geen trainingsinstrument. Is hij niet nageeflijk, ga dan een stapje terug in de opleiding. Ga zeker niet vooruit, want dan kom je toch het probleem weer tegen.” Bartels gaat in op de vraag hoe zij tegenover de competities voor jonge paarden staat: “Op zich heb ik niets tegen die competities, het is fijn om paarden op jonge leeftijd al zoveel ervaring op te kunnen laten doen. Wat wij zelf niet nastreven is het wi­nnen van die competities, het is voor ons een procesdoel, geen resultaatdoel.”

“Naar mijn mening moet je het paard voorstellen in een houding waarin hij optimaal kan lopen, niet om de jury te bekoren. Drie jaar is te jong, maar een vier- of vijfjarige mag af en toe best wel eens van huis.”

Bron Hoefslag, tekst: Natasha Bruinsma / Foto: Remco Veurink e.a.