Ongewenst gedrag

Ongewenst gedrag

0 520

Een klant vroeg om advies omdat haar paard een onhebbelijke gewoonte had ontwikkeld. Het dier probeerde te bijten als zijzelf of iemand anders met de voerschep de stal in wilde stappen. Zodra het voer in de bak zat was het probleem over. Zoals met veel gedragsproblemen was niet helemaal duidelijk wanneer en waarom het probleem was ontstaan.

Bij verder informeren werd duidelijk dat het probleem alsmaar erger werd omdat iedereen zijn best deed het voer zo snel mogelijk in de bak te krijgen. Vanuit menselijk oogpunt te begrijpen, want niemand wil gebeten worden. Vanuit het standpunt van het paard was dit ‘steeds sneller voeren’ de positieve bekrachtiger; de beloning voor het bijten. Al het gedrag dat een paard iets oplevert, zal hij vaker vertonen. Een praktische oplossing, een luikje maken waardoor er van buitenaf gevoerd kon worden, was niet mogelijk.

Toen ik bij het paard op stal kwam, liet de eigenaar zien hoe het toeging bij het voeren. Het was duidelijk dat het paard een voor hem succesvolle strategie had ontwikkeld. Er was een creatief plan nodig om dit dier op andere gedachten te brengen. Alle vormen van geweld en intimidatie waren al uitgeprobeerd en werkten niet of niet meer. Ik besloot een gedragstherapiemethode toe te passen waarbij nieuw gedrag, dat onverenigbaar is met het probleemgedrag, wordt aangeleerd. Het is een vorm van herconditioneren waarbij het paard iets nieuws leert dat voor het bijten in de plaats komt. In dit geval moesten wij dus niet trainen tijdens voertijd, maar op een tijdstip dat het paard niet opgewonden was.

Ik besloot de ‘ga met je neus in de hoek staan’ oefening aan te leren. Nu is dit soort oefeningen met paarden nog geen gemeengoed, maar in dierentuinen wordt het vaker gebruikt. Dolfijnen in Harderwijk leren om met de zijkant van hun lijf tegen de vlonder aan te gaan drijven, zodat de dierenarts op zijn gemak medisch onderzoek kan verrichten. Als een wild dier het kan leren, moet het voor een paard een eenvoudig kunstje zijn.

Leuk spel

Eerst leerden we het paard om met zijn neus een target aan te raken. Hiervoor hadden we een stok met een knop erop die door de tralies gestoken kon worden. Het aanraken van de target, de knop vond het paard een leuk spel en binnen enkele keren begreep het dier wat de bedoeling was. Toen werd het tijd om er een signaal aan te koppelen en het paard nog alleen te belonen als hij de knop aanraakte wanneer die in een bepaalde hoek van de box verscheen.

We gebruikten het commando ‘ga in je hoek’ en natuurlijk werd het alleen gezegd vlak voordat het paard de target aanraakte. Door de kreet en het gedrag binnen een halve seconde te koppelen, leert het paard de betekenis. Paarden vinden dit soort oefeningen leuk en leren snel wat de bedoeling is. Nu de basis erin zat, maakten we het moeilijker. De target werd beurtelings in de gekozen hoek door de tralies gestoken voorafgegaan door het commando ‘ga in je hoek’, maar ook weleens op een andere plek en dan werd er niets gezegd en ook niet beloond. De bedoeling was het paard te leren oplettend te zijn en alleen gedrag te vertonen dat gevraagd werd.

In eerste instantie veroorzaakt dit verwarring, maar door consequent in een aantal korte sessies te oefenen, leerde het paard snel wat de bedoeling was. In dit stadium van de training is het belangrijk om de frustratie bij het dier niet te lang te laten duren.

Een paard mag nadenken over wat de bedoeling is, maar het niet opgeven. Zodra dat aan de orde is doe je een stapje terug en werk je alleen vanuit de hoek waar het dier de beloning verwacht en las je een trainingspauze in. Vaak zie je dat bij het hervatten van de training het kwartje valt.

Toen het paard begrepen had dat hij alleen lekkers kreeg als hij de stok ‘op commando’ aanraakte, verdween de target door de tralies en kon het paard niets anders doen dan tegen de tralies duwen in een poging het target aan te raken. Deze tijd werd uitgebouwd tot zo’n 30 seconden. Toen dat goed ging werd het ‘ga in je hoek’ gecombineerd met het dagelijkse eten geven. Om het wat makkelijker te maken, werd het voeren iets eerder gedaan dan normaal en kreeg ons probleempaard als eerste eten. De persoon met de target stond klaar in de hoek en ik had de etensbak vast. Het paard kreeg het commando ‘ga in je hoek’ en toen het daar rustig stond, liep ik de stal in en gaf het voer.

Herhalen

De eerste keer was het dier overdonderd en bleef het in de hoek wachten op z’n beloning. Pas daarna ging hij naar z’n etensbak. De tweede keer zag hij mij aankomen met de voerbak en reageerde hij in eerste instantie niet op het commando maar deed een stap in mijn richting. Dit gedrag bracht niet het verwachte resultaat omdat ik direct weer wegliep met de voerbak. Ook de targetpersoon deed een paar passen bij de tralies vandaan. Nu had het dier dus niets; geen beloning voor de target en ook geen voer. Na een paar minuten pauze was het paard voldoende gekalmeerd om de oefening te herhalen. Ik kwam in zicht met de voerbak en tegelijkertijd kreeg het paard het commando ‘ga in je hoek’. Het paard vertoonde een lichte aarzeling en besloot de hoek in te lopen. Ik kon het voer in de bak doen en het paard kreeg een extra lekkere beloning voor het in de hoek staan. Belangrijk bij dit laatste trainingsgedeelte is natuurlijk dat het paard voor het in de hoek staan een grotere – lees lekkerder – beloning ontvangt dan wat er in zijn etensbak zit.

Nu werd het laatste gedeelte van de training ingezet. De helper verdween uit de hoek en het paard kreeg het commando ‘ga in je hoek’. Dit was voor het paard een nieuwe oefening. We hadden iemand weggehaald en dan ziet het er voor een dier anders uit. Ik stond klaar om na tien seconden goed gedrag alsnog naar de hoek te lopen en de beloning te geven. Toen dat goed ging werd de tijd in vijf sessies opgevoerd naar ongeveer 35 seconden.

We zijn nu een paar weken verder en het paard gaat nog steeds op commando naar de hoek, maar inmiddels niet omdat de eigenaar het vraagt, maar omdat hij de voerbak ziet aankomen. Het dier is helemaal ‘vergeten’ dat hij ooit degene probeerde te bijten, die het voer kwam brengen. Een mooie bijkomstigheid is dat eigenaar en paard zo’n plezier hebben in het target trainen dat ze een paar keer per week in de bak grondoefeningen trainen met de target. Daarover een andere keer meer. |

Tekst: Debbie Rijnders/Foto: Remco Veurink

Reacties