Tags Posts tagged with "Voeding"

Voeding

stal

Als je een paard hebt en verzorgt, spreek je regelmatig met andere paardeneigenaren en wissel je informatie uit. Over problemen met je paard, over training en voeding. We doen graag na wat anderen doen, zeker als die succes heeft. Vandaar dat voerfabrikanten graag topruiters sponsoren. Dit geeft een positieve uitstraling. Toch kunnen juist door deze ‘praktijken’ weleens fouten ontstaan, die soms tot klachten leiden.

Want ook al lijken de paarden veel op elkaar, ze hebben allemaal een eigen voerbehoefte. Daar komt bij dat het ruwvoer van de ene stal van heel andere kwaliteiten is dan van de andere stal en daarmee een hele andere aanvulling vergt. Voeding is een individuele aangelegenheid. Dat neemt niet weg dat er een aantal basisregels zijn waar elk rantsoen aan moet voldoen om je paard gezond te houden.

Basisregels van paardenvoeding

Zorg dat je wat kennis krijgt over paardenvoeding en besluit wat jouw paard nodig heeft. Met een beetje zekerheid krijg je minder de neiging om telkens veranderingen in het rantsoen door te voeren. Kijk eens op het krachtvoer en de supplementen wat er in zit. Voer geen dingen die het paard niet nodig heeft. Het kan zijn dat je hulp nodig hebt om de puntjes op de i te zetten. Maar een aantal basisregels zijn zeker voor iedereen zelf in te vullen.

Basisregel 1: Voer voldoende ruwvoer

Elk paard heeft minimaal 1,25 kg droge stof ruwvoer per 100 kilogram lichaamsgewicht nodig. Natuurlijk mag dit meer zijn. Ruwvoer eten is goed voor het paard. Zolang het paard geen overgewicht krijgt, mag hij zoveel ruwvoer eten als hij wil. Als je krachtvoer wilt bijvoeren, let dan op of het paard niet te dik gaat worden als hij onbeperkt ruwvoer kan eten. Vandaar de maat voor de minimale hoeveelheid. Daar mag het rantsoen niet onder komen!

Onbeperkt ruwvoer, dus ook als je paard buiten in de schrale wei staat (Foto: Remco Veurink)

De ervaring leert dat deze minimale hoeveelheid lang niet op alle stallen gehaald wordt. De hoeveelheid ruwvoer is vaak gelijk voor elk paard, terwijl een paard van 1.75 m echt meer nodig heeft dan een paard van 1.60 m. Tussen deze paarden kan 100 kg gewichtsverschil zitten. Bij een schofthoogte van 1.60 m hoort meestal een gewicht van 550 kg en een minimale ruwvoerbehoefte van 6,9 kg droge stof, maar bij een schofthoogte van 1.75 m en een gewicht van 650 kg is ruim 8 kg droge stof hooi nodig.

Stel dat de paarden drie keer per dag twee plakken hooi krijgen en het gewicht van een plak varieert tussen de 1 en 2 kg, dan varieert de voergift tussen 6-10 kg per dag. Omgerekend naar droge stof (voor hooi 850 g/kg), komt dit neer op 5,1 – 8,5 kg . De gemiddelde voergift kan voor het kleinere paard net voldoende zijn, maar de grote krijgt waarschijnlijk altijd te weinig. Weeg geregeld wat je voert en geef elk paard een eigen portie. Schrijf dit op de staldeur.

Om deze basisregel te hanteren moet je kennis hebben van de body condition score van je paard (kan je wel of niet onbeperkt ruwvoer geven?), het gewenste gewicht (wat is de minimale hoeveelheid?) en het droge stofgehalte van het ruwvoer.

1. Body Condition Score van je paard

Body Condition Score
Illustratie: www.bonpard.com

Het totale rantsoen moet passen bij wat het paard nodig heeft. Op basis van berekeningen kan je een goede schatting maken van de energiebehoefte, maar het paard geeft uiteindelijk aan of je voldoende, teveel of te weinig energie voert. Heel veel eigenaren zijn onvoldoende op de hoogte wat de Body Condition Score van hun paard is. Wat tot gevolg heeft dat het rantsoen niet tijdig wordt aangepast.

Er zijn vijf gradaties in de Body Condition Score:
-2 (erg mager)
-1 (te mager
0 (prima!)
+1 (iets te dik)
+2 (veel te dik)

Je beoordeelt dit door naar je paard te kijken (vorm en verhoudingen) en te voelen (onderhuidse vetlaag). Kijk naar deze film voor uitleg:

Het lezen van het artikel ‘Body condition score (BCS) | Weet jij of je paard wel of niet te dik is?‘ is eveneens verhelderend. Om je dit meer eigen te maken moet je ervaring opdoen en verschillende paarden beoordelen. Wil je dit leren, organiseer een workshop van een voedingsdeskundige op je pensionstal!

2. Gewenste gewicht van je paard

Het gewenste gewicht kan je aan de hand van schofthoogte en ras schatten:

Tabel: Gewicht van paarden op basis van ras en schofthoogte

Ras Stokmaat Gewicht
minipaardje Tot 1.10 90-200
Shetlander 1.00-1.10 200-225
Welsh pony klein

Welsh pony middel

Welsh pony groot

Tot 1.22

1.22-1.37

1.45-1.52

200-275

275-350

400-500

New Forest 1.25-1.45 300-400
Connemara 1.25-1.48 300-450
IJslander 1.30-1.45 300-450
Fjord 1.35-1.48 400-500
Haflinger 1.35-1.55 450-600
Arabier 1.45-1.50 400-450
Tinker 1.45-1.60 500-800
Fries 1.50-1.63 500-700
Draver 1.50-1.65 500-600
KWPN 1.60-1.75 550-700
Belgisch trekpaard 1.55-1.70 700-1000

Een meetlint kan het huidige gewicht aangeven, maar als de Body Condition Score afwijkend is, gebruik je dit dan niet om de gewenste hoeveelheid ruwvoer te berekenen.

3. Droge stofgehalte van het ruwvoer

Ruwvoeders zijn variabel in droge stofgehalte. Zeker als het gaat om kuilvoer. De voederwaarde en ook de vezels kan je het best vergelijken en beoordelen op basis van het droge stofgehalte. Voor een berekening van de gewenste hoeveelheid droge stof ruwvoer is een schatting van het droge stofgehalte nodig. Hoe droog hooi ook lijkt, met een droge stofgehalte van 830-850 g per kilogram voer, bevat het nog altijd 150-170g water! Natter mag hooi niet zijn. Droging is namelijk de manier om het gras houdbaar te maken, te conserveren. Te vochtig hooi kan gaan broeien en schimmelen. Voordrogen en verzuren is ook een goede conserveringsmethode, dit is kuilvoer.

Kuilvoer (of ‘voordroog’) is in plastic verpakt en heeft meer variatie in droge stofgehalte dan hooi, namelijk van 600 tot 850g per kilogram voer. Zogenaamde ‘koeienkuil’ bevat nog minder droge stof (is dus natter!), maar dit is ongeschikt om aan paarden te voeren, vanwege het hoge energie- en eiwitgehalte en vanwege de zuurheid.

Het gebruik van kuilvoer voor paarden vergt vakmanschap

Het schatten van de droge stofgehalte van kuilvoer is best lastig. Zeker als je geen vergelijkingsmateriaal hebt. De droogte van hooi is wel duidelijk. Als het kuilvoer daarop lijkt en je meer ‘ingepakt hooi’ hebt, heb je te maken met waarschijnlijk 800-850g droge stof. Voelt het nét niet helemaal droog aan, oftewel had je dit spul niet zonder verpakking kunnen bewaren, dan gaat het richting 750g droge stof. Is het product echt niet helemaal droog dan zal het circa 700g droge stof bevatten. Plakt het aan elkaar vast, maar is het wel makkelijk los te krijgen (je kan er geen water uit knijpen), dan zal de droge stof meer naar de 600-650g gaan.

Kuilvoerwinning (Foto: Wikipedia.com)

Is het wel zo vochtig dat je er water uit kan knijpen, dan is de vraag of het geschikt is voor paarden. Ruikt het erg zuur, kijk dan uit of het niet te rijk is (veel blad en weinig stengels) en daarmee een te hoge voederwaarde heeft. Ook al hebben sommige paarden veel energie en eiwit nodig (topsport, merrie, groeiende paarden), dan nog is deze kwaliteit een risico voor verteringsklachten, zoals slappe mest en koliek. Het gebruik van kuilvoer voor paarden vergt vakmanschap. Het is stofvrij en kan een prima voer zijn, maar als het te zuur is, is het waarschijnlijk minder gezond (én te rijk). Omdat verzuring onderdeel is van de houdbaarheid, is een minder zure kuil minder houdbaar, tenzij het door droging voldoende is geconserveerd (!).
Dus als je kuilvoer gebruikt, is het allerbelangrijkste dat je elke dag de kwaliteit controleert!

Basisregel 2. Zorg voor een goede verdeling van het voer over de dag

Krijgt het paard altijd ruwvoer en blijft hij daarbij in een gezonde body condition score, dan voldoe je zeker aan deze regel. Maar veel paarden krijgen beperkt gevoerd (omdat ze anders te dik worden) en dan moet je even goed opletten of de voermomenten niet te lang uit elkaar liggen. Zeker als een paard veel op stal staat, kan verveling ertoe leiden dat hij stalondeugden ontwikkelt.

Kribbebijten of luchtzuigen

Verveling is misschien niet het goede woord. Het paard heeft een kauwbehoefte en als daar niet aan voldaan kan worden, raakt hij gefrustreerd. Uit frustratie kan hij gaan kribbebijten of luchtzuigen. Dit afwijkende gedrag heeft als eerste doel om te bijten en te kauwen om daarmee speeksel te maken. Het vervelende is dat dit gedrag uiteindelijk een stereotypie wordt. Het paard krijgt, door dit gedrag uit te voeren, een prettig gevoel (door endorfines) en gaat het keer op keer herhalen. Om er dan vanaf te komen is zeer moeilijk. En het gedrag zelf kan nadelige gevolgen hebben voor de vertering. Vaak zie je bij deze paarden terugkerende koliekklachten, maagweren en vermagering.

Kribbebijten
Kribbebijten (Foto: Marjolijn Munnich)

Voorkom dat paarden te lang met een lege maag staan. Geef frequent wat ruwvoer en de laatste (grote) portie voer je vrij laat in de avond. Als je dat doet, is het ook niet zo erg om de dag te beginnen met krachtvoer. Want het paard heeft net het ruwvoer op. Staat het paard erg lang zonder eten, dan begin je eerst met ruwvoer en geef je daarna krachtvoer. In een stro stal staan geeft wel wat ‘rek’ voor de periode zonder eten. Echter, veel stro eten kan leiden tot een verstoppingskoliek. Het is dus belangrijk om de juiste kwaliteit ruwvoer voor je paard te kiezen. Langstengelig grof ruwvoer bevat minder energie en eiwit, maar geeft wel meer kauwtijd. Uitstekend voer voor de meeste paarden. Daar kan je meer van geven dan van gemiddelde kwaliteit ruwvoer.

Basisregel 3. Geef niet meer dan 2 kg krachtvoer per maaltijd (pony 1 kg)

2 kg krachtvoer per maaltijd per paard is voldoende. Geef sowieso nooit méér krachtvoer dan ruwvoer!
Sportpaarden krijgen krachtvoer voor een prestatie in kracht of duur. Het krachtvoer levert energie in de vorm van zetmeel en suikers en wat vet. Krachtvoer verblijft langer in de maag dan ruwvoer. En aangezien de maag van het paard maar klein is, kan je beter niet te veel per keer geven. Soms krijgt een paard geleidelijk aan meer krachtvoer, omdat de conditiescore laag is en niet verbetert. Een grote hoeveelheid krachtvoer verteert minder goed en het zorgt er tevens voor dat het paard minder ruwvoer kan eten. Een averechts effect! Het ruwvoer moet altijd het grootste deel uitmaken van de totale voer- en energieopname.

Basisregel 4. Geef alle noodzakelijke voedingsstoffen

Een compleet rantsoen voorziet in voldoende vezels, maar voor een goede gezondheid ook in alle overige noodzakelijke voedingsstoffen. Elk paard heeft behoefte aan eiwitten en een hele reeks vitaminen en mineralen. Daarnaast zijn nog essentiële vetzuren nodig. Voercomponenten als pro- en prebiotica heeft niet ieder paard altijd nodig. Dit voeg je alleen toe als daar aanleiding toe is. Ook hier weer zijn de gezondheid van het paard en de prestatie uitgangspunt om de behoefte te bepalen. En is de lijst noodzakelijke voedingsstoffen individueel bepaald. Om dit uit te zoeken is hulp van een voedingsdeskundige nodig.

Vitaminen

Paarden maken bijvoorbeeld zelf een heel aantal vitaminen. Toch zijn er soms omstandigheden dat ze wel een extra aanvulling nodig hebben. Anders dan bij de mens is de productie van vitamine B-complex en vitamine K in de dikke darm van het paard normaal gesproken voldoende. Voor vitamine B1 en vitamine B2 bestaat een voedernorm voor paarden, oftewel van deze twee vitaminen moet het rantsoen een bepaalde dosering bevatten. Met een gangbaar rantsoen voor paarden krijgen ze dit voldoende binnen.

Maar heeft het paard een minder actieve of volumineuze darmflora, bijvoorbeeld doordat het paard (te) weinig ruwvoer eet of regelmatig fermentatiestoornissen heeft met mestproblemen (diarree) of koliekklachten, dan is de productie van vitamine B-complex en vitamine K waarschijnlijk onvoldoende.

Supplementen (Foto: Remco Veurink)

Nu bevatten bijna alle krachtvoeders voor paarden vitamine B-complex en soms vitamine K, dus met krachtvoer in het rantsoen is de voorziening vaak goed geregeld. Een ander voorbeeld is de vitamine C voorziening voor oudere paarden. Paarden produceren zelf vitamine C in de lever. Bij oudere paarden vermoedt men dat de productie minder is, vanwege een minder goed functioneren van de lever. Vandaar dat in seniorenvoer vaak vitamine C is toegevoegd. Ook voor sportpaarden kan dit soms een goede aanvulling zijn, omdat door stress de behoefte is verhoogd én omdat vitamine C de functie van vitamine E kan ondersteunen. En zo zijn er ook uitzonderingen voor de behoefte van biotine, lysine en linolzuur en linoleenzuur.

Voor de meeste paarden geldt dat 2-2,5 kg krachtvoer samen met voldoende ruwvoer een volledig rantsoen oplevert. Voor pony’s zal 1-1,5 kg voldoende zijn. Geef je een granenmix of haver in plaats van krachtvoer, dan ontbreekt het rantsoen aan mineralen en vitaminen. Tenzij op de verpakking staat dat deze als extra zijn toegevoegd. Maar anders is een aanvullend supplement nodig. Veel ruwvoer geven is een gezonde keuze en levert voor veel paarden en pony’s voldoende energie (vermagert niet). Een half schepje krachtvoer na het rijden is een fijne beloning. Meer is dan ook niet nodig. Ook in dat geval is wel een aanvullend supplement nodig om het rantsoen compleet te maken.

Bonpard FORAGE SUPPLEMENT

Bonpard Forage is hier speciaal voor samengesteld. Het bevat alleen wat het paard nodig heeft naast ruwvoer, in de juiste dosering en verhouding. Zelfs in een uitstekend opneembare vorm, zodat koper en zink (vaak in rantsoen tekort) echt ten goede komt aan het paard (en niet in de mest verdwijnt). En als klein brokje gemakkelijk te voeren, ook als het paard geen ander krachtvoer krijgt.

Rantsoenanalyse

Een goede rantsoenanalyse heeft tot doel te beoordelen of het rantsoen past bij het paard. Het gaat veel verder dan alleen de krachtvoer keuze. Het is het opmaken van de balans tussen de individuele voedermiddelen in kwaliteit en hoeveelheid en het voerschema samen met wat het paard op dat moment nodig heeft.

Het paard bepaalt de behoefte aan voedingsstoffen

Feitelijk staat het paard centraal. Die bepaalt door conditie, gewicht en prestatie de behoefte aan voedingsstoffen. Maar omdat door groei, leeftijd en prestatie veel factoren in het paard veranderen, moet je deze balans keer op keer maken. Om het niet nodeloos ingewikkeld te maken kan je met de vier basisregels het rantsoen controleren. Een verfijning in de afstemming doe je samen met een dierenarts of voedingsdeskundige. Sinds enkele jaren volgen dierenartsen nascholing over paardenvoeding.

Kijk voor onafhankelijk goed voeradvies op www.voedingsconsulentpaard.nl.

Tekst: Anneke Hallebeek, dierenarts, specialist veterinaire diervoeding

Foto’s: Shutterstock, Remco Veurink, Marjolijn Munnich, Wikipedia, Bonpard

hooi voeding

De hooitijd is altijd een bijzonder moment voor de paardeneigenaar die zijn eigen hooi produceert en oogst. Hij moet onder meer het ideale tijdstip van hooien bepalen en oog hebben voor het drogen van het hooi. Welk hooi is geschikt voor mijn paard?

We willen allemaal het beste voor ons paard en ook het lekkerste als het even kan, vandaar dat we zo zorgzaam en kieskeurig zijn bij het bepalen van het type krachtvoer dat onze paarden eten. Hooi wordt dan soms een beetje een ondergeschoven kindje, ofschoon dit zeer onterecht is en eigenlijk een beetje een eigenaardige houding. Hooi (of andere bronnen van ruwvoeder zoals voordroog) vertegenwoordigt het belangrijkste en grootste aandeel van het dieet van het paard.

Herbivoor

Het paard is primair een herbivoor en gemaakt om gras en aanverwanten te eten. Wij geven het paard granen in de vorm van krachtvoer, maar in de natuur eten paarden geen granen. Wij mensen hebben het concept ontwikkeld om paarden granen te voeren om zo extra energie te verschaffen om arbeid te kunnen ver-richten. Ofschoon steeds meer recente studies aantonen dat paarden in behoorlijke sportcompetitie niveaus kunnen presteren, puur op hooi.

Deze studies bewijzen nog maar eens hoe belangrijk hooi in het dieet van het paard is. Een paard haalt er veel energie uit en het is een zeer veilige voedselbron, op voorwaarde dat het hooi kwaliteitsvol is en past bij jouw paard. Het ene hooi is immers het andere niet.

Op twee plaatsen

Vertering en opname van voedingsstoffen gebeurt binnen het spijsverteringsstelsel van het paard hoofdzakelijk op twee plaatsen. De dunne darm, waar vooral opname van suikers, eiwitten en vetten plaatsvindt met de hulp van spijsverteringsenzymen die geproduceerd worden door onder andere de alvleesklier en de lever en lokaal ter hoogte van de darmwand. Krachtvoer bevat veel suikers, eiwitten en vetten en wordt hoofdzakelijk in dat deel van het spijsverteringsstelsel verteerd.

De dunne darm is verantwoordelijk voor 30% van de totale vertering. De dikke darm daarentegen verteert cellulose en kan dit dankzij de darmflora die daar rijkelijk aanwezig is. Eigenlijk is het hooi de voeding voor de flora van de dikke darm. Deze flora verteert het hooi en produceert daarbij onder andere vluchtige vetzuren die door de darmwand worden opgenomen naar de bloedbaan en door het paard als energiebron worden gebruikt.

Hoofdaandeel

Vernietig de flora in de dikke darm van het paard, en het kan geen hooi meer verteren. De dikke darm van het paard is verantwoordelijk voor zo’n 45% van de vertering en vertegenwoordigt dus het hoofdaandeel.

Onze inzichten en kennis over hooi evolueren snel de laatste jaren. Het feit dat paarden competitiesport kunnen doen op een puur hooi dieet was binnen de wetenschappelijke wereld toch wel een eyeopener. Paarden halen dus meer energie uit hooi dan we vroeger veronderstelden. In retrospect bekeken is het ook logisch dat een paard super efficiënt kan omgaan met de meest natuurlijke voedingsbron in zijn dieet. Maar het ene hooi is het andere niet en het ene paard is het andere niet.

Sterk verschillende snedes

Wat hooi betreft, is het belangrijk te beseffen dat snedes sterk kunnen verschillen wat betreft eiwit- en suikergehalte, ruw vezelgehalte en verteerbaarheid. Als je met professionele hooianalyses aan de slag gaat, wat steeds meer hooiproducenten doen, dan besef je dat visuele inspectie van een hooilading en het hooi ‘voelen en ruiken’, behoorlijk onbetrouwbare manieren zijn om hooi energetisch in te schatten. Met andere woorden: lang niet alle groen en fijn hooi is hoog energetisch en lang niet al het grofstengelig hooi is ‘arm hooi’.

hooi voeding
Hooi maken
© DigiShots

Zoals altijd: meten is weten en enkel een officiële hooianalyse, die overigens tegenwoordig zeer betaalbaar is, kan zekerheid geven over de samenstelling van het hooi dat je voert. Daarbij is het uiteraard belangrijk dat de nodige referentiewaarden voor de verschillende voedingsstoffen in het hooi specifiek voor het paard geformuleerd moeten worden. Het heeft geen zin om de analyse resultaten te vergelijken met normaal-waarden voor hooi geschikt voor runderen.

Vooral het verteerbaar suiker- en eiwitgehalte in het hooi verdienen aandacht. Hoe hoger deze zijn, wat je vooral zal aantreffen in hooi dat vroeg geoogst is (begin juni), zonder dat het gras in de aren is geschoten, hoe voorzichtiger je ermee moet omspringen. En daarmee willen we zeker geen pleidooi lanceren om enkel arm, in de aren geschoten hooi aan paarden te voederen. Integendeel! Dat zou een gemiste kans zijn. De kunst bestaat er juist in om het juiste hooi op het juiste moment te voeren aan het juiste paard.

Rasverschillen

Er zijn belangrijke rasverschillen wat betreft energiebehoeften. Sommige rassen, zoals Shetlanders, IJslanders en Fjorden hebben hun natuurlijke habitat in zeer onherbergzaam, koud en voedselarm gebied. Het mag dan ook niet verbazen dat de natuur hen heeft uitgerust met een super efficiënt en spaarzaam energie opname- en verbruiksysteem. Zij zijn ertoe in staat om als een spons alle energie weg te zuigen uit een zeer arme energiebron. Ze kunnen in feite dik worden van arm hooi en worden ook wel ‘easy keepers’ genoemd.

Dat is prachtig en komt enorm van pas als je verblijft in de Schotse Hooglanden, maar dat is toch wel een puntje dat aandacht verdient als je in Nederland woont en elke dag graast op een sappige groene weide.
Aan het andere uiterste staat de volbloed. Die jaagt de energie er doorheen, net als een straalmotor. Het Friese paard zit daar ergens middenin, met toch wel de neiging tot ‘easy keeper’. Dat wil zeggen dat het dieet van het Friese paard zeker niet gericht moet zijn op het laten draaien van een straalmotor, maar eer-der gematigd energetisch dient te zijn, met een rijkelijk aandeel ruwvoer zoals hooi.

Equine metabool syndroom

De hooikeuze wordt nog belangrijker als het paard te kampen heeft met bepaalde problemen, zoals EMS (equine metabool syndroom) of spierproblemen. Paarden met EMS zijn gevoelig voor het verzamelen van vet in specifieke gebieden van het lichaam (meestal de nek, staartaanzet, schouder en liesstreek) of zijn gewoon algemeen zwaarlijvig. Vooral rassen die behoren tot of die genetisch materiaal in zich dragen van ‘easy keepers’ komen hiervoor in aanmerking. Helaas is het zo, dat net zoals zwaarlijvigheid bij de mensen een echte epidemie lijkt te worden, we dat ook met toenemende mate zien optreden bij paarden, honden en katten.

Tot een tiental jaren geleden dacht men dat al dat vet gewoon een inerte energiereserve was, die daar als een dikke speklaag werkloos lag te wezen. Nu weet men wel beter. Onderzoek heeft aangetoond dat over-matig vetweefsel een massa hormonen produceert en stoffen die ontstekingen uitlokken overal in het lichaam.

Minder onschuldig

Overgewicht is dus veel minder onschuldig dan het vroeger leek en de wetenschap dat het overmatige vet-weefsel massa’s stoffen produceert die het hele lichaam beïnvloeden, is meteen de verklaring waarom zwaarlijvige mensen grotere kans hebben op diabetes type 2, aderverkalking, kanker, vroegtijdige sterfte, etc. Ook bij paarden neemt de kennis over de gevolgen van zwaarlijvigheid toe, ofschoon dit nog in de kinderschoenen staat.

Paarden met EMS zijn zeer gevoelig voor het ontwikkelen van onder andere hoefbevangenheid. In ieder geval is het zo dat paarden met EMS enkel baat hebben bij vezelrijk hooi, arm aan suikers en eiwitten. Eigenlijk is het essentieel om bij deze paarden met een hooianalyse te werken en zelfs het hooi te wegen. Je kan tegenwoordig overal een weeglus kopen waaraan je je vliegtuigbagage kan hangen om te wegen. Deze kan je vlot gebruiken om hooi te wegen.

Paarden met EMS volstaan met 1.5% van hun lichaamsgewicht aan hooi iedere dag. Het hooi kan het beste in een slow feeder aangeboden worden, zodat de opname verspreid over de dag gebeurt. Er kan voor gekozen worden om vitamine en mineralen korrels (balancer) bij te voederen. Krachtvoer is voor deze paarden af te raden. Eerdere studies hebben aangetoond dat het weken van hooi in water een hulpmiddel is om de suikers uit het hooi te wassen. Echter, recente studies hebben aangetoond dat hiermee voorzichtig moet worden omgesprongen en dat het weken geen garantie biedt voor het uitspoelen van de suikers. De effectiviteit van het water weken verschilt sterk tussen hooi ladingen.

Spierproblemen

Net als paarden met EMS, zijn paarden met spierproblemen gevoelig voor hoog energetisch hooi, rijk aan suikers en eiwitten. Niet zelden is er een genetische achtergrond. Deze paarden hebben een defect in de verdeling en de verwerking van koolhydraten en accumuleren polysachariden in de spier, waardoor ze gevoelig zijn voor ontwikkeling van spierproblemen. Bij de aanzet van arbeid wordt onder andere veel melk-zuur geproduceerd met alle gevolgen van dien. Een dergelijk type paard heeft baat bij een vetrijk (13% vet) en zetmeel arm dieet (minder dan 10%) in combinatie met vezelrijk arm hooi.

Ook bij deze paarden kan het weken van hooi in water nuttig zijn. Verder is beweging en geleidelijke op-bouw van training van groot belang voor deze paarden. Vooral in deze periode van het jaar kunnen problemen ontstaan bij dergelijk type paarden, als zij bijvoorbeeld heel het jaar door dezelfde krachtvoer mengeling krijgen, maar nu plots een rijke snede hooi krijgen voorgeschoteld, met erbovenop weidegang. Omgekeerd kan alleen een hooidieet met het rijkere hooi in combinatie met maïsolie ook een veilige op-lossing zijn voor deze paarden. Hooianalyse is wederom aan te raden.

hooi voeding
© DigiShots

Tot slot

Als je hooi kiest voor je paard, besteed dan duidelijk aandacht aan de kwaliteit van het hooi, mits het hooi het hoofdbestanddeel van het dieet van het paard is. Beschimmeld hooi is uit den boze. Bovendien is zicht hebben op de energetische waarde van het hooi zeer belangrijk. Bij aankoop van grote ladingen of hooi voor probleempaarden is een hooianalyse echt aan te raden.

Tot slot is het belangrijk te beseffen dat kruidig hooi niet altijd kwaliteitsvol hooi is. Het is zeer belangrijk daarin een betrouwbare leverancier te hebben en zeker te zijn dat er geen toxische planten in het hooi zit-ten zoals Sint-Jacobs Kruiskruid, kattestaart, digitalis of wolfsmelk. Bij twijfel is het verstandig de blad-vorm van het gedroogde materiaal te vergelijken met beelden die te vinden zijn op internet, dat kan een handig hulpmiddel zijn.

Tekst: Cathérine Delesalle en Marco de Bruijn

Cathérine Delesalle en Marco de Bruijn zijn dierenarts en Europees specialist inwendige ziekten paard. De Bruijn is mede-eigenaar van Dierenkliniek Wolvega. Prof. Delesalle is verbonden aan de Universiteit Gent en de Universiteit Utrecht. Haar onderzoeksgroep focust zich op inspanningsfysiologie.

Beeld: DigiShots

 

 

0 2040
voeding rantsoen paard
© DigiShots

Controleer elke 4-6 maanden het rantsoen voor een sportpaard. Een passend rantsoen voorkomt onvoldoende spieropbouw of prestatieproblemen, zoals spierbevangenheid of slecht herstel na prestatie bij sportpaarden.

Voeding en training gaan hand in hand om uiteindelijk tot een optimale prestatie te komen. Het paard komt er niet zonder het juiste rantsoen, maar ook niet zonder de juiste training. Aan alle voorwaarden moeten voldaan zijn om het paard in uithoudingsvermogen te verbeteren en meer kracht en spiermassa te laten krijgen.

Deze voorwaarden zijn onder andere training, maar ook stalmanagement, harnachement (zadel) en rijtechniek vallen hieronder. De voorwaarden wat voeding betreft is deels gelijk voor alle sportpaarden, maar deels ook verschillend, afhankelijk van de discipline. Net zoals je traint voor een bepaalde prestatie, moet je ook voeren voor een bepaalde prestatie.

Puzzel

Valt de ontwikkeling van het paard of de prestaties tegen, dan kan het een hele puzzel zijn om de oorzaak te achterhalen. Daarom is het goed om tijdens de trainingsfase alle voorwaarden telkens weer tegen het licht te houden en te controleren. Klopt het nog wat we doen?

Zo is het verstandig het rantsoen minimaal twee keer per jaar te laten doorrekenen. Door verandering van training en verandering van (ruw)voer kan het zijn dat paard en rantsoen niet meer voldoende op elkaar zijn afgestemd. Bloedonderzoek geeft onvoldoende resultaten om de voedingsstatus te kunnen beoordelen. Wacht niet tot het paard spierproblemen krijgt of vermindering van de conditie. Herstel heeft tijd nodig en vaak had dat voorkomen kunnen worden.

Periodieke monitor

Wat heeft een sportpaard nodig aan voedingsstoffen en hoe weet je of je voldoende voert? Een rantsoenberekening kan in kaart brengen of het rantsoen voldoet aan de behoefte. Maar het is wel een moment opname. Tijdens de trainingsperiode kijk je naar je paard en voel je naar de soepelheid, beweging en kracht. Een instructeur kijkt en beoordeelt mee.

Een stapje verder is de hartslagmeter die gebruikt kan worden om de trainingseffectiviteit te optimaliseren. Uiteindelijk is het oordeel of de training effect heeft afhankelijk van de verwachtingen die je hebt en de resultaten die je boekt. Het is fijn om zekerheid te hebben omtrent de voorziening van voedingsstoffen om dit als factor uit te sluiten indien prestaties of verbeteringen tegenvallen. En omdat een licht tekort aan voedingsstoffen niet leiden tot specifiek herkenbare afwijkingen, maar pas op langere termijn zowel prestatie, weerstand als herstel beïnvloeden, kan je niet anders dan het rantsoen vooraf en tijdens de trainingsperiode te monitoren en bij te stellen. Proactief dus.

Kwaliteit van ruwvoer

Ruwvoer is meestal de zwakke schakel in het totale rantsoen. Vreemd eigenlijk, want het is wel het belangrijkste onderdeel van het rantsoen. Weinig stalhouders van sportpaarden laten het ruwvoer onderzoeken en stemmen daar het aanvullende rantsoen op af. Terwijl dat een hele mooie manier is om grip op de voeding te krijgen.

Elke partij ruwvoer kan sterk variëren in de hoeveelheid en verteerbaarheid van vezels, in het eiwitgehalte, de zuurtegraad (bij kuilvoer) en in het suikergehalte. Vezels leveren energie die het paard voor de prestatie gebruikt. Het aandeel en de verteerbaarheid van de vezels beïnvloeden de darmflora en de energieproductie door micro-organismen. Het kan zelfs de hoeveelheid glucose productie in de lever verbeteren.

Vezels uit ruwvoer

Glucose is een snel bruikbare energiebron. Die dus niet alleen via krachtvoer in het paard komt, maar ook via de vezels uit ruwvoer. Vandaar dat ruwvoer voor alle typen paardensport een factor is die serieus genomen moet worden om de prestatie én de gezondheid te verbeteren.

Nogmaals, als je weet wat je aan ruwvoer voert, kan het aanvullende voer daarop afgestemd worden. Zelfs om de efficiëntie van het ruwvoer nog te verbeteren. Een win-win situatie. Voor sportpaarden geldt dat een gemiddelde kwaliteit ruwvoer als optimaal beschouwd kan worden. Beter dan arme kwaliteit en ook beter dan een rijke kwaliteit. Met een arme kwaliteit moet het krachtvoer teveel aanvullen en krijgt een te groot aandeel in het rantsoen. En met een rijke kwaliteit kan het paard makkelijker teveel energie opnemen en te dik worden. Dat leidt vaak tot een vermindering van de hoeveelheid ruwvoer met als gevolg dat de vezelhoeveelheid te laag wordt voor een gezonde darmwerking en welzijn.

Energie- en eiwitbalans

Het klinkt als een open deur, maar het paard moet voldoende energie en eiwit opnemen voor wat hij nodig heeft. Sportpaarden zijn er in vele soorten en maten. Dressuur- en springpaarden, eventers, endurancepaarden, polopaarden, menpaarden, maar ook westernsportpaarden, renpaarden en dravers. En zo zijn er nog wel een paar te noemen. Per discipline kan het niveau variëren van licht tot zeer zwaar. Behalve dit heb je ook nog te maken met de getraindheid van het paard. Voor een jong, groen paard is het lichte werk al zwaar te noemen en voor een routinier in de topsport zijn sommige oefeningen ‘opwarmertjes’.

Een disbalans in de energie- en eiwitvoorziening is niet direct zichtbaar of merkbaar. Pas na verloop van tijd gaat de body condition score (‘voedingsbalans’) veranderen, heeft het paard minder looplust of is de bespiering verminderd. Het kritisch beoordelen van de body condition score moet vast onderdeel zijn in het monitoren van een paard in training. Elke 4 tot 6 weken beoordeel je het paard door te kijken en te voelen. Hoe is het met de vetbedekking onder de huid en met de bespiering?

Noteer wat je ziet en voelt en vergelijk het met de afgelopen periode. Weeg het paard, als de gelegenheid daarvoor is, want een verandering in gewicht kan ook een signaal zijn, die je misschien nog niet direct ziet. Door deze controles krijg je beter inzicht in de werkelijke energie- en eiwitbehoefte van het paard. Want naast het controleren van de BCS houdt je de voeropname bij. Wat en hoeveel eet het paard? De behoefte is op basis van gewicht en prestatieniveau te schatten, maar kent uiteraard een redelijk grote individuele variatie.

Energiebronnen

De verschillende paardensportdisciplines vragen een andere prestatie van het paard. De training is gericht op deze prestatie, en op de verbetering van de algehele fitheid. Een fit paard met een goede basis uithoudingsvermogen presteert beter en blijft gezond. Een verbetering van het uithoudingsvermogen betekent dat het paard meer kan doen op het verbranden (energie maken) van glucose en/of vetzuren met behulp van zuurstof (aeroob) zonder te hoeven over te schakelen op het verbranden van glucose zonder zuurstof (anaeroob).

Dat laatste is namelijk maar beperkt mogelijk en leidt tot de productie van melkzuur en ophoping van melkzuur in de spieren. Het verbranden van vetzuren is relatief traag, maar levert wel veel energie. Voor veel disciplines is dit een uitstekende brandstof. Moet het paard snel en krachtig werk doen, dan heeft het glucose als energiebron nodig. Maar omdat de voorraad glucose relatief beperkt is, is het beter dit pas aan te spreken als het echt nodig is.

Vetvoorraden

Vetzuren zijn volop beschikbaar uit de vetvoorraden en rechtstreeks uit de opname van vetzuren uit de dikke darm. Glucose is beschikbaar direct uit het bloed, uit de glycogeenvoorraad in de spieren en de lever en indirect door omzetting van bepaalde vetzuren uit de dikke darm.

De energiebronnen in het rantsoen zijn vezels, vetten en zetmeel en suikers. Met een passende kwaliteit ruwvoer kan een paard voor licht tot soms gemiddeld werk al voldoende energie binnenkrijgen. Is meer energie nodig dan kan een aanvulling met vetten of zetmeel en suikers nodig zijn. Krachtvoer is traditioneel gemaakt van granen en graanproducten, wat betekent dat de energiebron vooral bestaat uit zetmeel en suikers. Plantaardige olie kan daaraan worden toegevoegd. Het lezen van het voerlabel helpt je om te ontdekken welke energiebronnen het voer bevat.

Voerlabel

Op het voerlabel staat altijd het volgende: ruw vet, ruwe celstof, ruw eiwit en ruwe as en soms het aandeel overige koolhydraten, wat niet gelijk staat aan zetmeel en suikers.

Voor sportpaarden kan de soort energie in het voer van belang zijn voor de prestatie. Snelle sporten zoals racepaarden of dravers en polopaarden hebben baat bij een hoog aandeel zetmeel en suikers (± 400 g/kg) en langdurige minder snelle sporten, zoals endurance hebben baat bij een hoger vetgehalte (90-110 g/kg). Een flink aantal disciplines kunnen een combinatie gebruiken, deels Z&S en deels vet (250-350 g Z&S/kg, 60-80 g RV/kg). Werkt je paard nog niet op een hoog niveau (5-6 dagen per week zware training en regelmatig wedstrijden), dan kan een gemiddeld krachtvoer prima voldoen. Tussen de voerfabrikanten is er verschil in gehalten tussen basisbrok en sportbrok. Er zijn geen richtlijnen waar aan voldaan moet worden om een voer ‘sportpaardenvoer’ te noemen. En dus zie je in de praktijk voersoorten met een energie en eiwitgehalte die soms basisvoer heten en soms sportvoer. Let niet alleen op de naam van het voer, maar verdiep je even verder in het voerlabel.

Tabel 1: Gemiddelde gehalten in krachvoer voor paarden, verplicht op voerlabel

Weende analyse gemiddeld krachtvoer meest voorkomende variaties
Ruwe celstof, g/kg 95 55-150
Ruw eiwit, g/kg 110 95-140
Ruw vet, g/kg 36 24-55
Ruwe as, g/kg 75 60-100

 

Tabel 2: gemiddelde gehalten in krachtvoer voor paarden, niet verplicht op voerlabel

gemiddeld krachtvoer meest voorkomende variaties
EWpa, per kg 0,87 0,75-0,95
VREp, g/kg 90 75-105
Z&S, g/kg 340 250-420

Tegenvallende bespiering

Nog even naar het eiwit. Voor een goede spierontwikkeling is het onontbeerlijk dat paarden voldoende eiwit krijgen, maar ook voldoende essentiële aminozuren. Vooral dat laatste is niet altijd vanzelfsprekend. Aminozuren zijn de bouwstenen van eiwit. Ontbreekt er een bepaald type, dan gaat de bouw niet verder. Niet alle aminozuren komen gelijk verdeeld in alle voedermiddelen voor. Sommige meer dan andere. Juist de schaarse aminozuren noemt men de essentiële aminozuren.

Voor het paard zijn dat met name lysine, threonine en methionine. Deze specifieke aminozuren komen relatief beperkt voor in gras, hooi en granen. Geef je veel eiwit, bijvoorbeeld weidegang, dan is er geen sprake van een beperking in de voorziening van aminozuren. Maar is de totale eiwit niet erg hoog, maar bijvoorbeeld net voldoende, dan komt het er wel op aan wat de oorsprong is van het eiwit. Ruwvoer is tegenwoordig steeds vaker beperkt in eiwit. Het is net voldoende, maar voor het sportpaard ontbreekt het aan voldoende essentiële aminozuren.

Omdat brok vooral is gemaakt van granen die ook niet zeer rijk zijn aan deze soorten aminozuren, levert dat niet voldoende aanvulling. Tenzij de eiwitkwaliteit in het krachtvoer is verbeterd door gebruik te maken van een andere eiwitbron, zoals soja of losse aminozuren. Op het label vindt je dit terug in de ingrediënten lijst (tabel 3). Let op: sojaolie en sojaschillen zijn geen eiwithoudende ingrediënten.

Tabel 3: Ingrediëntenlijst van 2 sportpaardenvoersoorten

Sportvoer 1 Sportvoer 2
Tarwegries Gerst
Gepofte tarwe Tarwe
Luzerne Tarwegries
Haver Haver
Gepofte gerst Mais
Sojaschillen Luzerne
Sojaolie Lijnzaad
Tarwe Sojaschillen
Rietmelasse Havergries
Gepofte mais Sojaolie
Getoaste sojabonen Rietmelasse
Geextrudeerd lijnzaad
Plantaardige olie

Voedingstoffen

De behoefte aan mineralen en spoorelementen stijgt iets door training (zie tabel 4). Zoals je ziet de een meer dan de ander. Omdat een rantsoen van ruwvoer en krachtvoer veel voedingsstoffen bevat, is het niet per se noodzakelijk bij zwaarder werk met supplementen extra veel mineralen en spoorelementen toe te voegen. Zeker als het sportpaard 3 of 4 kilogram krachtvoer krijgt, zijn de meeste behoeften wel gedekt. Je kan je dan afvragen of meer voedingstoffen geven wel een voordeel biedt.

Veel paarden krijgen extra supplementen onder het mom ‘baadt het niet dan schaadt het niet’, toch is dat te betwijfelen. Afgezien van het feit dat een vergiftiging niet snel aan de orde is, moet het overschot aan voedingsstoffen wel ‘verwerkt’ worden in het lichaam; opgenomen, omgezet en uitgescheiden. Dit geldt ook voor magnesium. Vaak wordt overbodig extra magnesium aan het rantsoen toegevoegd.

Tabel 4: Behoefte aan enkele mineralen en vitaminen per 100 kilogram lichaamsgewicht per dag

Ca, g P, g Mg, g Na, g Cu, mg Fe, mg Zn, mg Se, mg Vit A, IE Vit E, IE
Rust 5,2 3,7 1,9 2,6 23 104 104 0,3 3000 100
Licht werk 5,4 3,8 2,1 6,0 23 104 104 0,3 4500 200
Matig werk 5,7 3,8 2,2 9,3 26 117 117 0,3 4500 200
Zwaar werk 6,3 3,9 2,5 18,3 29 130 130 0,3 4500 300
Zeer zwaar werk 6,8 3,9 2,8 25,0 29 130 130 0,3 4500 400

Gebrek aan zout

Ook al zweet het paard veel, de beperkte uitscheiding van magnesium wordt nog steeds gecompenseerd door de hoeveelheid in het rantsoen (grafiek 1). Het enige mineraal wat een paard dan echt tekort komt is natrium of eigenlijk natriumchloride, zout dus. Een gebrek aan zout kan verminderde prestaties en spierbevangenheid tot gevolg hebben. Een liksteen doet wel wat, maar bij veel zweetverlies en een zwaar trainings- of wedstrijdprogramma is zelf aanvullen beter.

Tenslotte is vitamine E een essentiële voedingsstof waar een sportpaard in de hogere klassen meer van nodig heeft en die een rantsoen van hooi en krachtvoer niet automatisch voldoende bevat. Het krachtvoer voor paarden die internationale wedstrijden op hoog niveau lopen en ongeveer 4 kilogram krachtvoer krijgen, moet dan zeker minimaal 400-500 IE vitamine E per kilogram bevatten. Let op dat op het label vaak vitamine E in milligrammen wordt weergegeven en dit niet altijd gelijk is aan de actieve vorm die wordt weergegeven in de internationale eenheid, IE.

Grafiek 1: Het rantsoen voldoet aan de energie- en eiwitbehoefte en aan de behoefte van calcium, fosfor en magnesium. Maar niet aan de natriumbehoefte.

grafiek rantsoen paard voeding

Paarden met spierproblemen

Veel sportpaarden kampen weleens met spierstijfheid. Vaak een gevolg van een (te) zware training of wedstrijd of onvoldoende cooling down. Met rustig herstelwerk verbetert dit vanzelf. Heeft het paard onvoldoende bespiering of heeft het paard te vaak dit soort spierstijfheidsklachten, dan is een goede rantsoenbeoordeling op zijn plaats, naast een objectieve trainingsbeoordeling (train je niet verkeerd of te hard of past het zadel niet?).

Sommige paarden zijn van zichzelf vrij heet en temperamentvol wat leidt tot te veel spierspanning met spierstijfheid tot gevolg. De rantsoen beoordeling maakt inzichtelijk of het paard alle noodzakelijke voedingsstoffen krijgt. Eiwit is nogal eens van een te matige kwaliteit of een te laag gehalte wat een goede spieropbouw belemmert. Maar ook het tekort aan zout en vitamine E kan de oorzaak zijn. Voor de te hete paarden geeft een rantsoen met een relatief laag zetmeel en suikergehalte en verhoogd aandeel vetten veelal een vermindering van de stress en daarmee ook vermindering van de spierspanning en spierstijfheid.

Balans

Het aandeel makkelijk verteerbare koolhydraten is dan nog steeds voldoende om een goede prestatie neer te zetten. De samenstelling van dit rantsoen komt wel nauw. Het is niet juist om krachtvoer te verminderen en plantaardige olie toe te voegen. Dan haal je het rantsoen uit balans, wat betreft eiwit en mineralen en vitaminen. Bonpard Muscle kan uitkomst bieden. Het bevat een correcte verhouding tussen Z&S en vetten plus voldoende voedingsstoffen (behalve zout).

Voor paarden met ‘echte’ spierbevangenheid is een goede analyse nodig om de oorzaak te achterhalen. En vooral om fouten in het rantsoen te corrigeren. Bij spierbevangenheid breekt het paard zijn eigen spieren af om als energiebron te gebruiken. Het kan komen door fouten en tekorten in het rantsoen, maar ook door genetische ‘fouten’. Dan blijft het paard, ondanks een optimaal rantsoen, terugkerende spierbevangenheid krijgen. Dit uit zich in plotseling ernstig zweten en niet verder willen met de training en soms ook in bruinverkleuring van de urine.

Paarden mogen dan absoluut niet verder lopen, want elke stap betekent spierafbraak. Behandeling van de dierenarts is noodzakelijk en het herstel kan weken tot maanden duren. Een aanpassing in het rantsoen is vaak de enige optie om het paard in training te kunnen houden. Veelal komt dat neer op een zeer sterke reductie van de makkelijk verteerbare koolhydraten en een flinke toename van het aandeel vet (en vezels) in het rantsoen. Dit vraagt om een apart dieetvoer dat voldoet aan deze specifieke eisen (er is ook meer vitamine E nodig bijvoorbeeld).

Aanvullend dieetvoer

Bonpard Muscle is een aanvullend dieetvoer voor paarden met spierbevangenheid. Voor een paard van 500 kg dat een gemiddelde training krijgt, bestaat het totale rantsoen dan uit 7 kg ruwvoer, 2,5 kg Bonpard Muscle en 130 ml plantaardige olie. Het rantsoen levert 14-17% energie uit Z&S en 20-22 % uit vetten. Dit voldoet aan de richtlijnen voor de meeste paarden met spierbevangenheid (10-15% energie uit Z&S en 15-20% energie uit vetten).

Sommige paarden zijn heel erg gevoelig voor zetmeel en suiker en hebben een rantsoen nodig van voornamelijk suiker arm ruwvoer (analyse) plus Bonpard Forage eventueel aangevuld met plantaardige olie. Als het een sportpaard betreft moet een speciale samenstelling geformuleerd worden om aan alle voereisen te voldoen (zoals eiwitkwaliteit).

Hiervoor kan je terecht bij dr. Anneke Hallebeek, specialist veterinaire diervoeding en auteur van dit artikel.

Foto’s: DigiShots

Mok
Mok

Veterinair bekeken begint mok meestal onschuldig. Zodra je het constateert is het echter zaak maatregelen te nemen. Want (verwaarloosde) mok is bijzonder hardnekkig, leidt altijd tot een dik been en is zo pijnlijk voor het paard dat het er kreupel op kan lopen. En daarmee is mok een vervelende kwaal die beter voorkomen dan genezen kan worden.

Wat is mok?

Mok is een ander woord voor kootholte-eczeem. De aandoening komt het meest voor in de kootholten maar kan zich ook rondom de hoef openbaren of hoger op het paardenbeen. Symptomen zijn jeuk en korstjes die mogelijk toegang tot secundaire infecties bieden. Zo kan een paard door mok uiteindelijk een dik been krijgen en kan het kreupel gaan lopen.

Waardoor ontstaat mok?

Mok is een eczeem dat veroorzaakt wordt door een verweekte huid. Paarden die in de wei of paddock buiten komen  kunnen er last van krijgen, als de wei of paddock te nat is. Paarden die eenmaal mok hebben, zijn enorm gevoelig voor natheid aan de benen. Bij zulke paarden is het noodzaak geen natte weide of drassige ondergronden meer te betreden. Of in ieder geval direct nadat het paard natte benen heeft gekregen, de benen zoveel mogelijk schoon en droog te maken. Een onderschat gevaar op mok is die voor paarden die dag en nacht buiten lopen in de wei. Ook al is de wei niet drassig, bij vochtiger weer ontstaat ochtenddauw, en dat kan ook -bij paarden die er gevoelig voor zijn- mok veroorzaken.

Is er een verband tussen voeding en mok?

Sommige paardenrassen zijn gevoeliger voor mok dan andere. Die gevoeligheid heeft niet altijd met het zware behang of het onderhoud van de paardenbenen te maken maar ook met voeding. Dierenartsen nemen aan dat de meest sobere paardenrassen, het Friese paard en de IJslander, de eiwitten in met name hardvoer moeilijker kunnen verwerken. Dat kan zich onder andere in eczemen uiten. Het loont de moeite om bij constatering van mok ook het eiwitrijke dieet van het paard onder de loep te nemen.

Hoe behandel je mok?

Mok ontstaat door een verweekte huid. Huid die niet de kans krijgt te drogen, bijvoorbeeld door zwaar behang is zeer kwetsbaar. Bij mok moet de aandacht op de huid van de benen worden gericht. De basis van de verzorging ligt in preventie. Ontstaat er mok dan is het raadzaam de benen met ontstekingsremmende shampoo te wassen. Daarna moet het been intensief gedroogd worden. Vervolgens is het zaak het been droog te houden. Bij beginnende secundaire huidinfecties zal de dierenarts ontstekingsremmende of -bestrijdende zalf voorschrijven.

Bron: 100 antwoorden op …/ Hoefslag

paard al

Maagzweren komen vaak voor, dat blijkt al uit eerder onderzoek. Tot 50% van de veulens kampt al met maagzweren en bij de volwassenen is dit 60 tot 90 %, afhankelijk van leeftijd, prestaties en de onderzochte populatie.  Ook in het wild blijken paarden maagzweren te ontwikkelen. Maagzweren zijn onder te verdelen in twee soorten, zij komen voor in de verschillende delen van de maag.

Drie onderzoekers die meerdere onderzoeken naar maagzweren hebben vergeleken en geanalyseerd hebben een aantal adviespunten samengebundeld die het ontstaan van maagzweren kan verminderen.

Paardenmaag

Een paardenmaag bestaat twee delen, een derde van de maag heeft dezelfde bekleding als de slokdarm, een oppervlakkige cellaag. Het bezit geen klieren waarin zuren aangemaakt worden. De onderkant, twee derde van de maag, dat wel zuren aanmaakt. Dit is een volcontinu proces en gebeurt de hele dag door, ook als er geen voedsel in de maag aanwezig is.

Zweren die ontstaan in het bovenste gedeelte van de maag, of aan de onderkant van de slokdarm worden waarschijnlijk veroorzaak door een verstoring in de celslijmlaag. Zweren kunnen ook op in het onderste gedeelte van de maag ontstaan. Ongeacht waar de maagzweer zich bevindt is, volgens de onderzoekers, altijd eerst medicatie nodig om de zuurproductie van de maag te verlagen.

Aanpassing in voeding

Om de maagzweer verder te doen genezen en verdere zweren te voorkomen is een aanpassing van voeding en stalmanagement nodig. Uit onderzoek blijkt al dat de manier van voeden een duidelijke rol speelt bij het ontstaan van maagzweren in het bovenste gedeelte van de maag, echter naar het ontstaan van maagzweren in het onderste gedeelte is nog meer onderzoek nodig.

Huidige onderzoeken tonen aan dat paarden met maagzweren veel ruwvoer nodig hebben en weinig suikers. De voeding behoort dag en nacht aanwezig te zijn, op deze manier wordt de kans op maagzweren in het bovenste gedeelte verminderd. Op dit moment, ondanks dat meer onderzoek nodig is, wordt hetzelfde advies gegeven voor paarden met maagzweren in het onderste gedeelte van de maag.

Medische behandeling

Als maagzweren gediagnosticeerd worden horen zij zo snel mogelijk medisch behandeld te worden, zeker in het beginstadia. Zij horen behandeld te worden met medicatie dat specifiek maagzweren bestrijdt, maar daarnaast ook op therapeutische basis met een niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddel (NSAID). Daarnaast is een permanente aanpassing nodig in het voedings- en stalmanagement.

Het trio wijst er op dat er op de markt meerdere voedingssupplementen zijn die zouden helpen. Echter zijn veel van deze producten nooit getest op paarden. In bepaalde delen van de wereld is dit voor de verkoop van het product niet nodig, waardoor studies niet vaak worden uitgevoerd. Als zij wel zijn uitgevoerd is dit vaak specifiek onder gecontroleerde omstandigheden, waardoor de werking zich meestal beperkt tot één oorzaak, terwijl er vaak meerdere oorzaken zijn voor het ontstaan van maagzweren. De risicofactoren zijn volgens de onderzoekers onder meer intensiteit van trainingen, stress en voedingsgewoonten. Vaak is het een combinatie dat tot ontstaan van zweren leidt.

Ruwvoer

Voor paarden in het algemeen geldt dat zij veel ruwvoer nodig hebben en veel van hen hebben eigenlijk ook geen aanvullende brok nodig, mogelijk alleen een aanvulling op het gebied van vitaminen en mineralen. Als men toch brok wil geven dient dit bij voorkeur verdeeld te worden in kleine porties. De onderzoekers adviseren dat niet-ruwvoervoeding verdeeld wordt over 3 tot 4 porties per dag. Langdurige periodes zonder voedsel waardoor de maag leeg raakt dient ten alle tijden vermeden te worden.

Geen stro, wel luzerne

Stro is geen goede vervanging of  aanvulling op hooi. Met uitzondering bij ezels blijkt dat stro een verhoogd risico op zweren geeft. Luzernehooi heeft wel een bewezen positief effect op zweren. Het zorgt voor een laagje in de maag waardoor het risico verkleind wordt.

Daarnaast horen paarden in de paddock of weide te staan wanneer mogelijk en dienen zij onbeperkt toegang te hebben tot schoon drinkwater. Bij paarden die enkel op een paddock/weide staan kunnen ook last van maagzweren hebben, zeker als zij veel extra zetmeel of suiker krijgen. Stress dient zoveel mogelijk vermeden te worden.

Meer weten over de symptomen van maagzweren? Lees dan onderstaand artikel nog eens door

Maagzweren

Bron: Horsetalk / Hoefslag

Foto: Remco Veurink

Error, group does not exist! Check your syntax! (ID: 18)

beweging
Voldoende beweging is van belang

Sommige oudere paarden vermageren snel, iets dat niet opvalt als je het paard elke dag ziet. Zeker bij oudere paarden is het belangrijk om vermagering op tijd te signaleren, zodat het tij snel gekeerd kan worden.

Je paard elke week wegen is amper een optie, al bestaan er wel speciale meetlinten om het gewicht mee in te schatten. Dit vergt echter wat rekenwerk en je dient ook op de juiste plek te meten. Het gewicht is echter ook in de schatten door je paard te controleren via de Body Condition Score (BCS). De BCS is een kaart waarop een aantal plekken van het paardenlichaam staan aangegeven. Door te kijken en te voelen kun je bepalen hoeveel vet en spieren er zitten op deze aangegeven plekken. Je geeft deze locatie een cijfer en via een totale beoordeling komt er een resultaat uit dat iets zegt over de conditie van je paard.

Body Condition Score

De BCS is gewoon gratis op internet te vinden en door bijvoorbeeld te voelen hoe dik de nek is, of er voldoende bespiering op de schoft zit en te kijken of de achterhand niet te puntig is kun je beoordelen of je paard op gewicht is. De ribben mag je wel voelen, maar je moet ze net niet kunnen zien. De dikte van zijn buik telt niet mee. Dat zegt namelijk niet zoveel. Als een paard net heel veel hooi of gras heeft gegeten kan hij een hele dikke buik hebben. Maar als er weinig voedingsstoffen in zitten, heeft hij er niets aan en is die buik ook zo weg.

Als je het lastig vindt om vast te stellen hoeveel vet en spieren je paard heeft, vraag dan iemand met meer ervaring om je te helpen. Of raadpleeg je dierenarts. Om veranderingen tijdig te signaleren is het ook een goed idee om bijvoorbeeld elke maand een foto van je paard te maken. Doe dit steeds op dezelfde plek en ook vanuit dezelfde hoek. Leg de foto’s vervolgens naast elkaar om verschillen te kunnen constateren.

Ratsoen

Merk je dat je paard dunner wordt, wacht dan niet af. Het is niet verstandig om zomaar wat voer bij te geven. Zeker bij het oudere paard is het verstandig om het eerst met je dierenarts te bespreken. Het kan zijn dat je paard iets onder de leden heeft. Of misschien gaat zijn gebit achteruit. Dat moet wel eerst worden gecontroleerd.

Veranderingen aan het rantsoen kun je het beste ook eerst overleggen met een deskundige. Ruwvoer hoort altijd het hoofdbestanddeel zijn van het totale menu. Ineens extra krachtvoer bij geven kan tot tal van problemen leiden, zoals koliek en hoefbevangenheid, omdat de spijsvertering van een paard daar niet op is ingesteld. Grote hoeveelheden krachtvoer ineens geven is nooit verstandig, want een paard heeft maar een kleine maag. Mocht er iets aangepast worden, voer dat dan geleidelijk in, zodat je paard eraan kan wennen. Trek er ongeveer een week of twee voor uit om om te schakelen.

Bron: Paardenkamp

Error, group does not exist! Check your syntax! (ID: 18)

0 430
Ruwvoer

‘Een hoge leeftijd komt zelden alleen’, aldus Caroline Argo, die als hoofd van het instituut van diergeneeskundige zorg verbonden is aan de universiteit van Surrey. Ook bij paarden komt ouderdom met gebreken. Denk hierbij onder andere aan het verlies van spiermassa, de achteruitgang van de orgaanfuncties en bovendien het verslechteren van het gebit.

Argo publiceerde recent een artikel waarin ze het belang van goed voedingsmanagement voor het oudere paard onderstreept. Volgens haar kunnen eigenaren het proces van veroudering bij hun paarden soepeler laten verlopen door goed op de voeding van het dier te letten. Echter, het grote aanbod van de verschillende soorten seniorenvoeding maakt het lastig om te beslissen wat nou precies goed voor het ouder wordende paard is. Kathleen Crandell, voedingsdeskundige, stelt dat de wetenschappelijk onderbouwde informatie aangaande het voedingsbeleid voor oudere paarden de enorme groei van de groep ouder wordende paarden niet heeft kunnen bijhouden. Dit heeft volgens haar tot gevolg dat eigenaren van een ouder paard op andere manieren moeten ontdekken hoe hun paard het best gevoed kan worden. Eigenaren proberen zelf verschillende soorten voeding en moeten maar afwachten of het voor hun paard werkt.

Argo geeft eigenaren de volgende handvatten aangaande het voeden van een ouder paard:

– Als het paard ouder wordt, zal het minder gaan eten. Dit kan twee oorzaken hebben: het paard kan of wil minder eten of het paard heeft minder calorieën nodig omdat het minder actief is geworden en eet daarom minder.
– Afwijkingen aan het gebit, minder sociale interactie of simpelweg lichamelijk ongemak kunnen als gevolg hebben dat het paard gewicht verliest.
– Veranderingen in de darmflora kunnen vrijwel overal door ontstaan. Elke oorzaak kan als gevolg hebben dat het paard onvoldoende voedingsstoffen opneemt en daarom afvalt.
– De ziekte van Cushing geeft symptomen die eenvoudig kunnen worden aangezien voor ouderdomsverschijnselen. Het stellen van een diagnose en het correct behandelen van de ziekte draagt bij aan de levenskwaliteit van het paard.
– Obesitas is minstens zo belangrijk als gewichtsverlies bij het oudere paard, voor een optimale gezondheid moet dit worden voorkomen.

Het volledige artikel van Argo is hier (pubmed) te lezen.

Bron: Kentucky Equine Research / Hoefslag

Foto: Remco Veurink

 

0 291
Anky van Grunsven

Geen broodje kroket, maar bruin brood en vers fruit zou het aanbod moeten zijn in de sportkantines. Ruiters eten nogal eens ongezond, te wijten aan een druk werk- en wedstrijdschema. Dat moet anders kunnen. Om daar de aandacht op te vestigen, is ‘De Bewuste Sportkantine’ in het leven geroepen. Winnaar van de wedstrijd ‘Meest bewuste paardensportkantine’ werd Manege Lelystad. Tijdens het Hippisch Ondernemerscongres werd de prijs uitgereikt, met onder andere een clinic van Anky van Grunsven, die haar medewerking verleende aan dit project. Manege Hallinckveld (Loosdrecht) werd tweede, Manege Groessen won de derde prijs.

Smoothies en gezonde wraps

Manege Lelystad stak er met kop en schouders bovenuit. Er kan gekozen worden tussen vullen of voeden. Het patatje

is nog steeds verkrijgbaar, maar er worden veel gezonde en lekkere alternatieven geboden. Zo is er tegenwoordig vers fruit, fruitijsjes, smoothies en gezonde wraps verkrijgbaar, kunnen de tosti’s ook met bruin brood gemaakt worden en is het mogelijk om naast snacks als kaas, worst en

bitterballen te kiezen voor tomaatjes, komkommer en wortel.

Fit en bewustmanege lelystad meest bewuste paardensportkantine

Eigenaren Suzanne, Vincent en Karst van der Laan organiseerden de afgelopen periode daarnaast allerlei activiteiten

die te maken hebben met fit en bewust leven. Zo was er een cursus Fit & Veilig, waarbij de ruiters leren hoe ze hun (ruiter)conditie kunnen verbeteren en op een leuke en veilige manier stap voor stap te leren vallen van hoogte. Ook was er een gezellige kookworkshop.

Bewuste Kantine

De Bewuste Kantine is een weddenschap tussen Anky van Grunsven en Wilfred Genee om na de voetbalkantines ook de paardensporters bewuster om te laten gaan met eten.  De Federatie van Nederlandse Ruitersportcentra (FNRS) en haar partner op het gebied van horeca, Sligro Food Group, droegen de competitie het afgelopen jaar een warm hart toe. Ruim 30 FNRS-bedrijven sloten het afgelopen jaar aan en gingen actief aan de slag om voedzame en lekkere alternatieven te bieden voor de minder gezonde producten in het assortiment. Ook in 2017 gaan de partijen door met dit initiatief, met het doel minstens 50 -en uiteindelijk alle- FNRS-kantines bewuster bezig te laten zijn met voeding.

Ook Hoefslag besteedt aandacht aan gezonde voeding als onderdeel van de paardensport. In het volgende nummer deel 2 van drie amazones met gewicht- en conditieproblemen. Ook voeding speelt daarin een belangrijke rol.

Persbericht FNRS

Foto: Remco Veurink

0 1082
Krachtvoer
Krachtvoer

Als je paard volop in training staat is een rustdag zo nu en dan een prima afwisseling. Natuurlijk zorg je ervoor dat je paard op zo’n rustdag ook in beweging blijft. Wandelen, longeren, los in de paddock of op de wei al dan niet in combinatie met beweging in een stapmolen zijn allemaal prima manieren daarvoor.

Maar hoe voer jij je sportpaard eigenlijk, als hij een rustdag heeft?

Hoe voer jij je sportpaard op een rustdag?

Bekijk stemmen

Laden ... Laden ...

0 1468

Welk voer heeft een bejaard paard nodig voor een goede oude dag en waarin verschilt dat voer van ‘ge-woon’ voer? Op deze en andere vragen geeft voedingsdeskundige Anneke Hallebeek antwoord in ‘Dossier Oud Paard’ in ons oktobernummer.

 

Anneke Hallebeek: ‘De behoefte aan belangrijke voedingsstoffen verandert naarmate een paard ouder wordt. Dit hoeft niet altijd een verhoging te betekenen, maar het geeft wel aan dat het belangrijk is om in ieder geval voldóende te geven. Sommige voedings­stoffen verbeteren de weerstand, zoals koper, zink, selenium, vitamine A en vitamine C. Een goed rantsoen bevat deze elementen in voldoende hoeveelheid. Krijgt het paard echter weinig aanvullend (senior) voer, dan kan het gehalte best te laag zijn. Een half schepje per dag is vaak niet genoeg. Vitamine C is normaal gesproken niet essentieel voor paarden. Bij oudere paarden kan het door een verminderde leverfunctie – waar vitamine C gemaakt wordt – wel nodig zijn dit toe te voegen. Bij veroudering kunnen de orgaanfuncties afnemen. Heeft het paard minder goede nieren, dan daalt de behoefte aan calcium en fosfor. Het is dan beter om niet te veel van deze elementen te geven aangezien overschotten met de urine worden uitgescheiden. Tenslotte zijn de vitaminen B en K essentieel. Paarden die veel ruwvoer eten produceren deze vitaminen in de darmflora. Kan een paard minder ruwvoer eten door slechte tanden en kiezen, dan is ook deze productie lager en is het beter ze toe te voegen aan het rantsoen.’

Meer weten over geschikte voeding voor oude paarden?

Het hele artikel lees je in ‘Dossier: Oud Paard’ in de nieuwste Hoefslag.

 

Tekst: Janine Verschure

Foto: Remco Veurink/Hoefslag

HOEFSLAG ACADEMY

Volg ons!

101,329FansLike
0VolgersVolg
6,982VolgersVolg
1,451Youtube abonneesAbonneer