Tags Posts tagged with "paardentandarts"

paardentandarts

paard is de baas

De relatie tussen jou en je paard is er een als geen ander. Jullie zijn de perfecte combinatie en voelen elkaar (het grootste deel van de tijd) feilloos aan. In de ring, bak, op de grond… Jouw paard accepteert jou als zijn leider. Zijn baas. Die hem eten, liefde en beweging geeft of zit het toch een iets anders in elkaar? Is jouw paard misschien tóch de baas? 

Oké, theoretisch gezien ben jij de baas van jouw paard. Dat klopt! Er zijn zelfs talloze momenten waarop je jezelf er heilig van kan overtuigen dat jouw paard, onder jouw bewind niets te vertellen heeft.
Iets waar je van tot inkeer komt, als je eens goed kijkt naar de volgende tien punten.

10 (overduidelijke ) tekenen dat jouw paard toch de baas is in jullie relatie

1. Dag, nacht en door weer of wind…

Jij trotseert ieder tijdstip, elk element en iedere temperatuur om ervoor te zorgen dat jouw allerliefste paardenvriendje de liefde krijgt die hij verdiend. Dat hij voorzien is van een warme en schone stal. Je eigen huis daarentegen. Die ziet er eerder uit alsof er zojuist een olifant in heeft huisgehouden. Oeps!

2. In de supermarkt zoek je naar makkelijke, goedkope maaltijden

Bij voorkeur een magnetronmaaltijd en een pak met Snickers uit de 35% kortingsbak. ‘Hare Majesteit’ daarentegen, geniet iedere dag van een uitgebalanceerd, voedzaam en peperduur dieet. Zelfs je eigen fruitmand eindigt dikwijls als gezonde snack voor jouw harige, vierbenige liefje.

3. Je kan je de laatste keer niet meer heugen dat voor je zelf uit winkelen bent geweest

Maar ze kennen je bij iedere ruitersportwinkel bij je voornaam. Hoe kan dat nou!?
Een overduidelijk teken dat je paard de baas is in jullie relatie.

4. Dat gezegd hebbende: volgens mij is je jas aan vervanging toe

Daarnaast hebben je rijlaarzen zijn beste tijd gehad en hoop je nog altijd dat het gat in de kruis van je rijbroek nog niemand echt is opgevallen. Dat terwijl het allerliefste paardenvriendje met een splinternieuw, peperduur deken door de wei paradeert. Zijn vierde dit jaar, omdat hij ze nooit langer dan een maand heel weet te houden.

5. Vakantie?

Laten we eerlijk zijn. Wie kijkt er nou precies uit naar twee weken zon, zee en strand? Zeker als je tijdens de vakantie gewoon lekker op stal, in de regen en tot aan je enkels in de modder door kan brengen?

6. Als je al tijd hebt om fatsoenlijk te douchen, dan is dit met de allergoedkoopste bad producten

Terwijl zijne keizerlijke hoogheid een uitgebreide wasbeurt geniet. Shampoo hier, een kleine rugmassage daar, een beetje conditioner voor een gladde, voluptueuze staart en natuurlijk vergeet je de mini-pedicure niet. Jouw topmodel op hoeven moet natuurlijk wel een beetje fatsoenlijk voor de dag kunnen komen, niet waar?

7. Pepermunt, de appel voor onderweg, mandarijn en een peperdure liksteen.

Zelfs het bammetje voor tussen de middag eindigt meestal, voor de helft in een paardenmaag.
Want het is zó schattig om te zien dat jouw allerliefste dit zo lekker vindt. En dat je zelf uiteindelijk met een halflege maag, knagend aan een muffe wortel naar huis toe gaat. Dat nemen we om deze reden ook maar gewoon voor lief.

8. Een vrije dag…

Voor je paard betekent dit een heerlijke dag ravotten in de wei of lekker bijkomen op stal. Dat terwijl jij op je ‘vrije’ weekenden vanaf 06:00 in de ochtend bezig bent om je oogappeltje te toiletteren, klaar te maken en in de trailer probeert te krijgen om op wedstrijd te gaan.

9. Medische zorg

De paardentandarts, hoefsmid, veearts, paardenfysiotherapeut, osteopaat… Alle professionals zijn goede bekende van jou en de gepamperde pony. Je zou bijna vergeten dat je na jouw laatste val al een maand last hebt van je rug, maar dat zal gewoon nog een beetje stijf zijn, toch?

10. Die val gebeurde trouwens omdat zijne koninklijke hoogheid bij een eerste zachte lentebries besloot om zijn haren los te gooien.

Met jou op zijn rug en vier benen in de lucht.
O, jij zat er ook nog!? Mijn fout…

Bron: Hoefslag, naar een idee van Horse and Ride
Overname zonder bronvermelding en toestemming via webredactie@mediaprimair.nl niet toegestaan

Foto: Shutterstock

0 1668

De karakteristieke kenmerken bij bepaalde fancy paardenrassen, zoals minipaardjes, zorgen vaak voor gebitsproblemen, met pijn als gevolg. Dat ondervindt een Britse paardentandarts.

Vikki Vowler, naast paardentandarts ook afgestudeerd dierenarts, komt steeds vaker pony’s tegen waarbij de mond niet voldoende ruimte biedt aan het aantal tanden en kiezen. De kiezen groeien letterlijk hun kaak uit.

Schoonheidsideaal

Fokkers zien het liefst een prachtig klein hoofdje, met dito mondje. ‘Een knap smoeltje is het schoonheidsideaal, het raskenmerk van bijvoorbeeld miniatuurpaardjes en een aantal andere paarden- en ponyrassen. Soms is het gebit zelfs in zo’n deplorabele staat, dat het dier afgemaakt moet worden.

Onvoldoende ruimte

‘De laatste keer dat ik deze pony zag, zat een van haar melktanden vast achter haar blijvende gebit. Zo’n tand is gewoon niet meer in staat om de vaste tand eruit te duwen, zoals normaal gesproken heel simpel het geval is. Ik trok de melktand eruit, maar nog altijd was er niet genoeg ruimte voor de ‘grote’ tand. De wortel ervan stak uit haar kaak, waardoor er een bult onder haar oog was ontstaan. Gelukkig waren de grote bloedvaten in haar hoofd nog intact.’

Verdwaalde tand

Maar de melktand was niet het enige probleem bij deze zesjarige pony. ‘Toen ik haar op vierjarige leeftijd behandelde, moesten haar achterste kiezen nog doorkomen. De eigenaar vertelde dat ze wat magerder geworden was, en ik ontdekte een ‘verdwaalde’ tand achter haar mond’, vertelt Vowler. ‘In plaats van voor in de mond naar buiten te komen, had deze tand een eigen plek gecreëerd. Ik kon er niet bij om ‘m te verwijderen; het risico dat ik haar kaak zou breken zou immens zijn.’

Onmogelijke operatie

De andere optie zou zijn de tand eruit halen via de buitenkant, maar een incisie om een acht tot tien centimeter grote voorwerp uit het hoofd te hengelen, is geen sinecure. De spieren, belangrijke bloedvaten en zenuwen zouden het moeten ontgelden. Dat wilden de eigenaren hun pony niet aandoen. Ik had de foto’s rondgestuurd om te horen of iemand ideeën had. Maar de enige optie was het dier laten inslapen. Een vergelijkbaar geval heb ik eerder gezien.’

Idiote rasidealen

De eigenaren van de pony zijn er kapot van, vertelt Vowler. ‘Ze willen mensen waarschuwen over de gevolgen die zo’n prachtig hoofdje kan hebben. De gebitsproblemen zijn helemaal te wijten aan de idiote rasidealen.’

Bron: Horse&Hound

Foto: Istockphoto

paardentandarts
De spreider wordt achter en voor de te trekken kies geplaatst.

Het is schrikken wanneer je hoort dat er bij je paard een kies getrokken moet worden. Niet alleen oudere paarden, maar ook jonge paarden kunnen dusdanige problemen aan een kies krijgen, dat deze verwijderd moet worden (kiesextractie).

Wanneer zou er voor een kiesextractie gekozen kunnen worden? Een kies wordt verwijderd wanneer deze niet meer te redden is, ervoor zorgt dat aanliggende kiezen anders in de problemen komen of verspreiding van een infectie naar naastgelegen weefsel of het lichaam tegengehouden moet worden.

Deze problemen worden gezien:

  • wanneer de melkkiezen in het gebit aanwezig blijven en daardoor voor problemen zorgen.
  • bij het aanwezig zijn van periodontitis (ontstoken tandvlees en in een verder stadium ook kaakbot).
  • Periodontitis kan worden veroorzaakt door ruimte tussen twee naast elkaar liggende kiezen (diastase),
  • het verkeerd doorkomen van een kies, verkeerd geplaatste kiezen, extra kiezen of kiezen die de juiste sluiting van de mond belemmeren.
  • bij aangetaste en geïnfecteerde pulpa. Pulpa is het leven van de kies waarin bindweefsel, bloedvaten en zenuwvezels zitten.
  • bij infectie van de voorhoofdsholten als gevolg van een zieke kies
  • bij ontwikkelingsstoornissen van de kies
  • soms bij breuken van het bot van de kaak of schedel
  • bij een breuk of infectie aan de kroon of wortel van de kies
  • soms bij een tumor in de mond
1. Hier is een verbreding van de kies te zien, alsof er twee naast elkaar liggen. Dat geeft problemen bij het paard.

 

2 en 3. Deze foto’s laten de afwijkend gevormde kies na extractie zien.

Een kies van een paard van drie jaar oud. Wat opvalt is de hele lange kroon en dat er nog geen wortels zijn gevormd.

 

Afwegingen voor keuze

Een kies verwijderen mag alleen door de dierenarts gedaan worden en is bij lange na niet altijd even eenvoudig. De locatie van de kies in de mond is belangrijk, hoe verder naar achteren in de mond, hoe krapper de werkruimte wordt.

De leeftijd van het paard speelt een grote rol. Bij een jong paard kan een kies 10 cm lang zijn, waar deze bij een bejaard paard soms maar een restant van 1 tot 2 cm is. De kies zit vast in de tandkas met heel veel kleine ligamentjes, welke kracht op de kies uitoefenen en deze ongeveer 3 mm per jaar naar buiten toe trekken. Deze ligamentjes maken het verwijderen van een kies lastig. Bij een heel jong paard zijn deze nog dun en moet er nog een wortel onderaan de kies gevormd worden en daar zit de kies dan nog niet zo vast, wat betekent dat deze kiezen relatief makkelijk te trekken zijn.

Maar vanaf ongeveer 6 jaar leeftijd zijn deze ligamentjes dikker en zitten ze ook aan de onderkant van de kies goed vast, wat het verwijderen zeker lastiger maakt. Wanneer een kies erg geïnfecteerd is, kan deze meer poreus zijn wat maakt dat hij sneller breekt. Een ander nadeel is wanneer er weinig tot geen kroon boven het oppervlak van het slijmvlies uitsteekt, waardoor een tang er geen grip op kan hebben.

 

5. Verschillende kiezen van een ouder paard. Rechtsonder zie je enkel een wortelrestant dat los in de mond zat.

Aanvullende diagnostiek

Röntgenfoto’s geven duidelijkheid over de toestand van de kies. Hierop is meestal te zien waar de problemen zitten en hoe het verloop van de kies is. Soms is het probleem niet volledig in beeld te brengen met röntgenfoto’s en dan wordt er gebruik gemaakt van een CT-scan om de problemen gedetailleerd in beeld te krijgen. De beeldvorming zal naast de inspectie van de mond zelf, mede een rol spelen in de beslissing van welke techniek gebruikt gaat worden. Hierbij kan elke chirurg een eigen voorkeur hebben.

 

6. Minimale benodigdheden voor een kiesextractie via de mond.

Extractiemethoden

Extractie via de mondholte
Er zijn meerdere methoden om een kies te verwijderen. De voorkeur gaat er altijd naar uit om de kies via de mond bij het staande paard te verwijderen welke gesedeerd (roesje) is . Er zal lokale verdoving gegeven worden zodat er niks van de kiesextractie te voelen is voor het paard. Wanneer er voldoende kroonlengte in de mondholte uit steekt, zal er in de eerste instantie gekozen worden voor extractie via de mond.

Eerst wordt het slijmvlies goed los gemaakt rondom de kies waarna er met een spreider voorzichtig druk wordt uitgeoefend aan de voor- en achterzijde van de kies om zoveel mogelijk ligamentjes los te maken zodat hij losser in de tandkas komt. Ook worden er ligamentjes tussen kaakbot en kies verbroken door aan beide zijkanten van de kies druk uit te oefenen.

Vervolgens wordt de extractietang op de kies gezet en wordt de druk op de kies wederom voorzichtig opgevoerd om maar zoveel mogelijk ligamentjes los te maken. De tang wordt in verschillende richtingen gedrukt waarbij de kracht op de kies voorzichtig opgevoerd wordt. Wanneer de kies los genoeg lijkt te zitten in de tandkas, zal geprobeerd worden deze te trekken.

 

 

7. Losmaken van het tandvlees.

 

8. De spreider wordt achter en voor de te trekken kies geplaatst.

 

9. Zoveel mogelijk ligamentjes tussen de tandkas en zijkant van de kies worden los gemaakt.

 

10. De extractietang wordt op de kies geplaatst om deze verder los te maken.

 

paardentandarts
11. De kies wordt getrokken. Een fulcrum is onder de tang geplaatst om de trekkracht de juiste kant op te krijgen.

Minimaal invasieve buccotomie

Deze techniek maakt het mogelijk om een kies te trekken aan het staande paard welke meer gecompliceerd van aard is. Dit wordt gebruikt wanneer er geen kroon boven het slijmvlies uitsteekt om een tang op te zetten of wanneer er nog kiesfragmenten in de tandkas zitten en heet minimaal invasieve buccotomie.

Hierbij wordt er via een gaatje in de wang gewerkt wordt om recht onder de kies uit te komen. Het te verwijderen kiesweefsel wordt zo goed mogelijk losgemaakt in de tandkas. Via de opening in de wang wordt een pin vastgezet in de kies waarmee deze uit de tandkas getikt wordt. Deze techniek heeft ervoor gezorgd dat er bij veel meer paarden staande een afgebroken kies verwijderd kan worden met maar een kleine kans op complicaties.

paardentandarts
12. De extractieset voor minimaal invasieve buccotomie.
paardentandarts
13. Het werkkanaal door de wang van het paard. De nietjes worden gebruikt als markeringspunten.
paardentandarts
14. Kies na extractie met minimaal invasieve buccotomie.

 

Video van een extractie:

Stempelen

Een andere methode is het stempelen van een kies. Hierbij ligt een paard onder algehele anesthesie op de operatietafel. Dan wordt er vanaf de andere kant van de kies gewerkt. Door te tikken op een metalen pen welke aan de wortelzijde op de kies zit, zal de kies eruit getikt worden. Door het gebruik van de methode met minimaal invasieve buccotomie, hoeft er veel minder vaak naar deze methode met stempelen uitgeweken te worden.

Het nadeel van deze techniek is dat het paard onder algehele anesthesie neergelegd moet worden en weer goed uit de narcose wakker moet worden en opstaan. Ook de wondgenezing wil nog wel eens problemen geven.

paardentandarts
15. Tijdens het maken van een botflap om bij de onderzijde van de kies te kunnen wordt de pin uitgekozen om de kies eruit te tikken.
paardentandarts
16. De botflap en huid zijn gedicht na extractie.

Nazorg en complicaties

Bij een diepe lege tandkas, wordt er vaak een tijdelijke plug ingestopt van bijvoorbeeld gaasjes, zodat het gat niet helemaal vol kan komen te zitten met voer. Een kiesontsteking leidt in sommige gevallen tot een geïnfecteerde voorhoofdsholte. Wanneer de kies dan verwijderd is, kan het nodig zijn deze voorhoofdholte nog enkele keren te spoelen.

Ondanks een geslaagde kiesextractie kan er nog steeds een stukje bot afsterven in de tandkas. Dan wil de wond niet goed genezen. Na het verwijderen van dit losse botfragment, kan de wond volledig helen. Voor en na de kiesextractie is pijnstilling zeker op zijn plaats.

Over paardengebit-/dierenarts Sanne Journée
Tijdens mijn studie diergeneeskunde heb ik extra stages en co-schappen gelopen bij Club Hipico la Silla in Mexico, de Singapore Turf Club Racetrack en Texas A&M University. Na mijn afstuderen in 2008 als erkend paardendierenarts aan Universiteit Utrecht, heb ik een jaar als paardendierenarts in Zuid-Afrika aan de Universiteit van Pretoria gewerkt. In Nederland ben ik vervolgens enkele jaren als erkend paardenarts in Friesland werkzaam geweest, waar ik met regelmaat paardengebitten behandelde. In de zomer van 2013 ben ik mijn eigen praktijk in Wyns gestart als Paardengebit Dierenarts met een werkgebied van voornamelijk Friesland, Groningen en Drenthe. In 2014 heb ik het laatste examen van de Nederlandse Vereniging Voor Gebitsverzorging bij het Paard gehaald, waardoor ik mijzelf nu naast erkend paardendierenarts ook erkend gebitsverzorger kan noemen. Door nascholingen en cursussen in binnen- en buitenland blijf ik op de hoogte op het gebied van onder andere de veterinaire gebitsverzorging bij paarden.

http://paardengebitdierenarts.nl/
Sanne Journée schrijft dit artikel over de pijnlijke aandoening EOTRH.

Het gebit van je paard laten controleren kan veel gezondheidsproblemen en rijtechnische problemen voorkomen, ook wanneer je bitloos rijdt. Maar hoe vaak moet een controle eigenlijk en vanaf welke leeftijd?
En misschien wel het belangrijkste: wat mag je verwachten van een kwalitatief goede gebitsinspectie?

Een goede en volledige beoordeling van het gebit kan alleen met een spiegel en goede lichtbron of camera bij een paard wat ontspannen is en zijn hoofd volledig stil houdt. Eigenlijk niet anders dan bij je eigen tandarts die wil dat je hoofd stil ligt en dat je meewerkt. Met veel rust kunnen we ver komen bij een gebitscontrole van de meeste paarden, alleen zal bij een volledige controle en onderzoek van het gebit het paard gesedeerd moeten worden.

Wat is sederen?

Sederen is het toedienen van een anesthesiemiddel waarbij het bewustzijn van het paard verlaagd wordt en het heeft een licht pijnstillende werking. Het paard blijft staan en zal goed meewerken en ontspannen zijn. Wanneer het sedatiemiddel in de bloedbaan van het paard toegediend wordt, kan dit zeer nauwkeurig gedoseerd worden en het werkt al binnen enkele minuten. Meestal is het met een uurtje weer uitgewerkt. Het toedienen via deze route mag alleen door dierenartsen of paraveterinairen onder toezicht van een dierenarts gedaan worden.

Een andere mogelijkheid van sederen is met behulp van een pasta welke in de mond ingegeven moet worden. Deze pasta is door een eigenaar makkelijk te verkrijgen en dit is de enige toegestane manier voor het toedienen van sedatie door een niet-dierenarts. Het sederende effect laat wat langer op zich wachten en het duurt wat langer tot dit uitgewerkt is, maar biedt zeker een goede mogelijkheid voor de meeste paarden om het gebit goed te kunnen controleren.

Waarom sedatie?

Goede sedatie zorgt ervoor dat het paard rustig en zonder stress gedetailleerd bekeken kan worden. Bij een gesedeerd paard kun je goed naar de mogelijkheden en beperkingen van de bewegingen van het gebit kijken en hoe alles op elkaar aansluit, voordat we de mondsperder inbrengen. In het filmpje hieronder is goed te zien hoe we de kaken ten opzichte van elkaar kunnen bewegen bij een gesedeerd paard om de zijwaartse bewegingsmogelijkheid te beoordelen.

Wanneer het paard behandeld moet worden, zal de sedatie ervoor zorgen dat het paard er rustig bij staat en de behandelend persoon in de mond kan kijken, om te zien wat hij aan het doen is.
Waar wordt naar gekeken bij een gebitscontrole?

Aan de eigenaar worden vragen gesteld over het eten, gebruik en gedrag van het paard. Wanneer de behandeling plaatsvindt op de stalling van het paard, wordt gelijk gekeken naar voerresten in de stal. Soms laat je het paard even eten om te kijken op wat voor een manier deze afwijkend eet bij problemen.
De lichaamsconditie wordt beoordeeld en aan het hoofd wordt onder meer gekeken naar de bespiering, vorm, voorhoofdsholte, lymfeklieren, eventuele neusuitvloeiing en kaakgewrichten. Ook de mest kan extra informatie geven bij problemen.

Nadat de snijtanden en de voorwaartse plus zijwaartse bewegingsmogelijkheden van de kaken beoordeeld zijn, zal een mondsperder in de mond aangebracht worden om de slijmvliezen, tong en kiezen afzonderlijk te kunnen aftasten op afwijkingen.

Goede lichtbron

Een mondsperder om de mond open te houden is ook nodig om het achterste deel van de mondholte goed te kunnen beoordelen. Alleen de mondholte aftasten met de handen zal niet voldoende zijn. Het in de mond kijken met een goede lichtbron is nodig om ook de afwijkingen op te sporen welke niet voelbaar zijn. De hoek en de belijning van het kauwvlak van de kiezen worden bekeken. Met de spiegel bekijk je de kiezen aan alle zichtbare kanten. Je kan zien of de kiezen goed op elkaar aansluiten en of er geen ruimten (diastasen) tussen de kiezen met eventuele ontstekingen aanwezig zijn.

Soms missen er kleine fragmenten van kiezen, zijn ze gespleten of zitten er dop- (melkkies) restanten klem welke pijnlijk kunnen zijn voor het paard. De combinatie van voelen en kijken in de mond, inclusief een spiegel en goede lamp maken een gebitscontrole van de mondholte volledig.
Er zijn vele gebitsafwijkingen welke ik met regelmaat tegenkom, zoals zeer scherpe punten aan de zijkant, een trapgebit, golfgebit, doorgegroeide elementen door een ontbrekend tegenover liggend element, grote haken, ontstekingen (periodontitis), etc.

Hoe vaak is een gebitscontrole wenselijk?

Dit hangt af van de leeftijd en of er al problemen ontstaan zijn in de mond. Soms blijkt een paard nog geen verschijnselen van gebitsproblemen te tonen, maar zijn er al wel grotere problemen in de mond aanwezig, Dan kan het verstandig zijn intensiever het gebit te laten controleren en behandelen. Wanneer dit niet het geval is, kan het volgende als leidraad worden gebruikt:

– 2 t/m 5 jaar leeftijd: 2x per jaar controle
– 5 t/m 15 jaar: 1x per jaar controle
– >15 jaar 1 tot 2x per jaar controle

paardentandarts
Op deze foto is een overjet zichtbaar waarbij de boventanden duidelijk over de ondertanden heen steken.

Veulens

Bij een veulen wordt er gekeken of er ook aangeboren afwijkingen in de mond zijn. Zo kan er bijvoorbeeld een overjet aanwezig zijn, waarbij de bovenste snijtanden volledig voor de onderste snijtanden staan.

2 t/m 5 jaar

In deze leeftijdsgroep is er veel activiteit in de paardenmond. Er komen nieuwe tanden en kiezen door en er wordt gewisseld. Wanneer dit onjuist verloopt, kunnen gebitsafwijkingen ontstaan welke grote problemen met zich meebrengen. Een paard kan erg pijnlijk in de mond zijn wanneer een melkelement iets los of klem zit. Dit is vaak de oorzaak van het proppen draaien van het ruwvoer door de paarden uit deze leeftijdsgroep.

Door de halfjaarlijkse controles uit te laten voeren kan er tijdig ingegrepen worden voor een optimaal resultaat. Zeker voordat een paard voor het eerst zijn bit in gaat krijgen is dit belangrijk. Wolfskiezen, scherpe punten en haken willen nogal eens een zeer pijnlijke eerste ervaring met het bit geven.
Onderstaande tabel geeft weer wanneer de elementen doorkomen en wisselen. De nummering van de tanden en kiezen zijn wederom weergegeven op de foto van de paardenschedel.

paardentandarts

Bij paarden tussen de 2 en 4 jaar zien we zogenaamde eruptiecysten ontstaan, zoals op de foto te zien is. Het deel van de kroon wat in de tandkas zit (reservekroon) is erg lang en aan de onderzijde zitten eruptiecysten. De onderrand van de onderkaak gaat hierdoor rondingen laten zien om ruimte te maken voor deze structuren in de kaak. Op de röntgenfoto zien we dat het laagje bot van de onderkaak onder de kies dan heel dun of zelfs aangetast is. Dit verdwijnt vanzelf weer wanneer het paard ouder wordt en het wisselen goed verloopt.

paardentandarts
De pijlen wijzen naar de eruptiecysten in de onderkaak.

Leeftijd > 15 jaar

Vanaf 15 jaar worden er bij paarden vaker gebitsproblemen gezien. Hierbij worden dan ook de paarden mee gerekend die niet met regelmaat goed zijn nagekeken. Bij het oudere paard komen de kiezen minder snel uit de tandkas dan bij het jonge paard. Rond de 20 jaar leeftijd raakt de kroon van de kies op en de wortelpunten komen tevoorschijn in de tandkas.

Afhankelijk van de conditie van het gebit wordt er aangeraden om 1 tot 2 keer per jaar het gebit te laten controleren om het paard zo comfortabel en functioneel mogelijk te houden.

Als paardengebit-dierenarts zie ik vele paardengebitten in de week voorbij komen. Door tijdig problemen te diagnosticeren en te behandelen, kan er veel onomkeerbare schade voorkomen worden. Wanneer gebitten regelmatig gecontroleerd worden op alleen gevoel en niet op zicht met een spiegel en goed licht of orale camera, kan er geen garantie gegeven worden dat er daadwerkelijk geen problemen zijn.

Een tandarts zal ook geen goed werk kunnen verrichten bij een bewegende patiënt en zonder een duidelijke beeldvorming in de mond. Wees kritisch op hoe je paard nagekeken wordt als je kwaliteit verwacht!

Over paardengebit-/dierenarts Sanne Journée
Tijdens mijn studie diergeneeskunde heb ik extra stages en co-schappen gelopen bij Club Hipico la Silla in Mexico, de Singapore Turf Club Racetrack en Texas A&M University. Na mijn afstuderen in 2008 als erkend paardendierenarts aan Universiteit Utrecht, heb ik een jaar als paardendierenarts in Zuid-Afrika aan de Universiteit van Pretoria gewerkt. In Nederland ben ik vervolgens enkele jaren als erkend paardenarts in Friesland werkzaam geweest, waar ik met regelmaat paardengebitten behandelde. In de zomer van 2013 ben ik mijn eigen praktijk in Wyns gestart als Paardengebit Dierenarts met een werkgebied van voornamelijk Friesland, Groningen en Drenthe. In 2014 heb ik het laatste examen van de Nederlandse Vereniging Voor Gebitsverzorging bij het Paard gehaald, waardoor ik mijzelf nu naast erkend paardendierenarts ook erkend gebitsverzorger kan noemen. Door nascholingen en cursussen in binnen- en buitenland blijf ik op de hoogte op het gebied van onder andere de veterinaire gebitsverzorging bij paarden.

http://paardengebitdierenarts.nl/
Sanne Journée schrijft dit artikel over de pijnlijke aandoening EOTRH.

Een volwassen paard heeft per kaakhelft 6 kiezen aaneengesloten in een rij staan. Deze kiezen vormen met elkaar één functionele eenheid om voer mee te malen. Helaas kan er een ruimte in deze functionele rij kiezen komen te ontstaan. Wanneer er een ruimte tussen twee naast elkaar liggende kiezen aanwezig is, noemen we dit een diastase. De problemen ontstaan wanneer hier voer tussen klem komt te zitten en het tandvlees gaat ontsteken (gingivitis) door rottingsbacteriën. In een verder stadium kan ook het kaakbot (parodontitis) gaan ontsteken.

Verschijnselen bij diastasen

We kunnen verschillende verschijnselen zien bij een paard met diastasen. Deze paarden kunnen er in de zomer met weidegang in het gras super uit zien, maar vermageren wanneer ze op stal komen en hun gedroogde ruwvoer krijgen. Daarnaast kunnen ze onder andere uit de mond gaan stinken, proppen van het ruwvoer maken (zie foto), problemen met het bit hebben, en last van terugkerende koliek krijgen.

Vermagerde pony paardengebit dierenarts
Voor het beoordelen van diastasen moet een gebitsverzorger met een spiegel en/of camera (scope) in de mond kijken. Wanneer er niet in de mond gekeken wordt, kunnen ze makkelijk gemist worden en kunnen ze niet goed beoordeeld worden. Op de foto zie je voer samengepakt zitten tussen de kiezen, wat met behulp van een scope in beeld is gebracht

Scopie paardengebit dierenarts

Oorsprong

Diastasen zien we regelmatig bij paarden. Wanneer een paard pijn in de mond heeft en proppen van het voer maakt, wordt dit vaak veroorzaakt door diastasen. Een diastase kan een primaire oorsprong hebben. Hierbij gaat het in de aanleg van de kies al fout. Of de kiezen zijn te ver van elkaar geplaatst, of doordat de voorste en achterste kies in de rij onder een afwijkende hoek groeien. Anders kan een diastase een secundaire oorsprong hebben. Dit kan komen door een verplaatste kies, een extra kies of overgroei van een kies. Kiezen worden iets smaller in omvang richting de wortel. Op deze manier kunnen diastasen bij oudere paarden ook ontstaan wanneer de kiezen verder afslijten. Wanneer we diastasen bij een paard aantreffen, is het heel goed mogelijk dat er verschillende oorzaken zijn.

Er wordt gesproken over een open diastase wanneer de ruimte tussen beide kiezen over de lengte van de gehele zichtbare kroon gelijk is tot aan het tandvlees. Een gesloten of klepdiastase is op het niveau van het tandvlees meer dan twee keer zo ruim in vergelijking met de bovenzijde van de diastase.

Diastase paardengebit dierenarts
Wanneer een tegenoverliggende kies een scherpe overgroei of een grotere richel bevat, kan deze door telkens druk uit te oefenen op de open diastase ervoor zorgen dat deze groter wordt en hier telkens meer voedsel ingedrukt wordt. Bij alle typen diastasen kan voedsel zich ophopen tegen het tandvlees aan. De bacteriën die hier gaan zitten, zullen ook het tandvlees aantasten, wat weker wordt door ontsteking en het voedsel kan ook daarin gedrukt worden. Zo gaat het ontstekingsproces telkens een stukje verder en de tandvleesontsteking kan zich uitbreiden naar een ontsteking van het kaakbot.

Het tandvlees trekt zich terug en de ontsteking zal zich uitbreiden langs de kies. De verbinding van de kies met de tandkas wordt aangetast door de bacteriën, het voedsel en het gevormde tandplak, waardoor de kiezen los kunnen komen te zitten en verloren gaan. Het mag duidelijk zijn dat dit een ontzettend pijnlijke aandoening is voor het paard. Op de foto is ontstoken tandvlees bij de blauwe pijl te zien met holtevorming ten gevolge van de diastase waar voer in vast zat.

Diastase met pocketvorming paardengebit dierenarts

Behandeling

Bij diastasen met parodontitis kan het noodzakelijk zijn om na 3 tot 4 maanden alweer het gebit te laten behandelen. Wanneer er een ontsteking van het tandvlees aanwezig is door het opgehoopte voedsel, zal eerst dit voer tussen de kiezen verwijderd moeten worden. Dit kan gedaan worden door onder hoge druk lucht tussen de kiezen door te blazen of met behulp van een harde dunne waterstraal, wat op de foto hierna aangegeven is. Aangezien het tandvlees ontstoken is, zal het pijnlijk zijn en is het voor het paard prettig om gesedeerd (onder invloed van een roesje) tijdens de behandeling te zijn.

Een niet gesedeerd paard zal in de meeste gevallen niet goed meewerken waardoor de diastase niet goed schoon te maken is. Een eigenaar krijgt vaak gelijk een goede indruk van de ontsteking en pijnlijkheid bij dit schoonmaken, aangezien dit vaak met bloederige uitvloeiing van het ontstoken slijmvlies onder de diastase gepaard gaat.

Spoelen diastase paardengebitdierenarts

Uitbalanceren

De kiezen van een paard zijn hypsodont, ze hebben een hele lange kroon en maar een korte wortel. Het grootste deel van de kroon zit bij het paard in de tandkas. Naarmate het paard ouder wordt, schuift de kies per jaar ongeveer 3 millimeter op de tandkas uit. Afhankelijk van de leeftijd van het paard en de oorzaak van de diastasen is er een kans dat de diastasen verholpen kunnen worden. Bij een jonger paard is het heel goed mogelijk dat wanneer het gebit verder goed uitgebalanceerd blijft worden door een bekwaam gebitsverzorger, de diastase vernauwd en dichtgaat bij het verder uitkomen van de kies uit de tandkas.

Bij het uitbalanceren wordt de druk gelijk verdeeld, waardoor er een evenwicht komt tussen kaakgewrichten, kiezen en tanden. De overdruk zal van de diastase gehaald worden, waardoor deze de kans krijgt om te sluiten met het verder uitkomen van de kies. Wanneer een kies afwijkend onder een verkeerde hoek groeit, zal dit helaas niet mogelijk zijn. Wel is het goed uitbalanceren met en schoonhouden van de diastase ook dan zeker van belang voor het afremmen van het ontstekingsproces. In het filmpje is een klein stukje te zien van het uitbalanceren van het paardengebit. Hierbij is het paard gesedeerd (onder invloed van een roesje) en wordt er gewerkt met goed licht en elektrische apparatuur.

Openboren

Het openboren van diastasen gebeurt een enkele keer. Dit betekent dat er bij een klep-/gesloten diastase de diastase aan de bovenzijde open geboord wordt, waardoor een open diastase ontstaat. Dit is zeker niet zonder risico’s. Ook de kiezen van een paard bevatten pulpa. Er zijn meerdere pulpaholtes in een kies, waar onder andere de bloedvaten en zenuwen van de kies zitten. Bij het openboren van een diastase wil je niet een van deze pulpaholtes open maken. Wanneer je een pulpaholte opent, kan deze infecteren wat pijnlijk is en uiteindelijk tot het verlies van een kies leiden.

Vullen

Het is ook mogelijk om een diastase te vullen. Het idee hiervan is dat er geen voedsel in de diastase kan komen, doordat deze gevuld is met een schone harde kunststof massa. Helaas blijft deze vulling niet altijd even lang zitten, waardoor na het verliezen van deze vulling er weer voedsel kan ophopen in de diastase.

Na het behandelen van een diastase met ernstige tandvlees- of zelfs botontsteking, wordt er meestal wel een pijnstilling met ontstekingsremmer aan het paard gegeven door de dierenarts aangezien het een pijnlijke gebeurtenis is. Een enkele keer zal de dierenarts er voor kunnen kiezen ook antibiotica te verstrekken.

Management

Vaak moet de voeding van een paard met diastasen met parodontitis aangepast worden om zoveel mogelijk het ophopen van voedsel (proppen, foto hieronder) te voorkomen. Met name (voordroog)kuil is niet geschikt voor deze patiënten. Dit voer blijft in de diastase vast zitten en de bacteriën hopen zich hier op.

Proppen paardengebit dierenarts
In de zomer is gras een goede voedingsbron voor deze patiënten. Helaas kan niet elk paard goed tegen onbeperkte weidegang. Voor het bijvoeren van ruwvoer zijn luzerne en kortstengelig hooi een goede optie. In sommige situaties is de voedselopname zo slecht dat het bijvoeren van bijvoorbeeld geweekte bietenpulp en slobber noodzakelijk kan zijn.

Bij een meewerkend paard kan de mond enkele keren in de week uitgespoeld worden door de eigenaar met water en eventueel naspoelen met een lichte chloorhexidine oplossing.
Het tijdig laten behandelen van het gebit is noodzakelijk om het proces af te remmen, hopelijk te stoppen en waar mogelijk volledig te genezen.

Over paardengebit-/dierenarts Sanne Journée
Tijdens mijn studie diergeneeskunde heb ik extra stages en co-schappen gelopen bij Club Hipico la Silla in Mexico, de Singapore Turf Club Racetrack en Texas A&M University. Na mijn afstuderen in 2008 als erkend paardendierenarts aan Universiteit Utrecht, heb ik een jaar als paardendierenarts in Zuid-Afrika aan de Universiteit van Pretoria gewerkt. In Nederland ben ik vervolgens enkele jaren als erkend paardenarts in Friesland werkzaam geweest, waar ik met regelmaat paardengebitten behandelde. In de zomer van 2013 ben ik mijn eigen praktijk in Wyns gestart als Paardengebit Dierenarts met een werkgebied van voornamelijk Friesland, Groningen en Drenthe. In 2014 heb ik het laatste examen van de Nederlandse Vereniging Voor Gebitsverzorging bij het Paard gehaald, waardoor ik mijzelf nu naast erkend paardendierenarts ook erkend gebitsverzorger kan noemen. Door nascholingen en cursussen in binnen- en buitenland blijf ik op de hoogte op het gebied van onder andere de veterinaire gebitsverzorging bij paarden.

http://paardengebitdierenarts.nl/
Sanne Journée schrijft dit artikel over de pijnlijke aandoening EOTRH.

Bij een jong paard tot de leeftijd van vijf jaar is het erg onrustig in de mond. De melksnijtanden komen door tijdens de eerste acht levensmaanden en gaan wisselen vanaf 2,5 jaar leeftijd. Ook komen er nieuwe kiezen door vanaf het eerste tot derde levensjaar en gaan de kiezen die bij de geboorte aanwezig zijn wisselen tussen de 2,5 en 3,5 jaar leeftijd.

Ruinentand

De melkkiezen zien we als doppen uit de mond komen. Veel paarden ontwikkelen wolfskiezen voor hun eerste levensjaar. Dit zijn rudimentaire kiezen, vaak klein, net voor de eerste kiezen. Op de leeftijd van 4,5 jaar zullen de laatste snijtanden wisselen. Rond de leeftijd van 4 tot 5 jaar komen bij de mannelijke dieren nog vier tanden door, die op het verder tandvrije deel tussen de snijtanden en (wolfs)kiezen door het tandvlees heen komen.
doorkomen ruinentand omcirkeld
Dit is in het geval van de hengst de hengstentand en bij een ruin noemen we het de ruinentand. In beide gevallen gaat het dus om dezelfde tand. Aangezien we in Nederland meer ruinen dan hengsten zien, zal deze tand in de rest van dit artikel als ruinentand aangegeven worden.

Tandsteen

Ruinentanden zijn van oorsprong ‘gevechtstanden’, die hij gebruikte om van zich af te bijten tijdens een gevecht. De twee ruinentanden in de onderkaak staan meer naar voren geplaatst dan die van de bovenkaak, wat duidelijk te zien is op de foto van de paardenschedel. De ruinentand onder en boven maken geen contact met elkaar.

ruinentand tandsteen
Dat is waarschijnlijk ook de reden waarom we regelmatig tandsteen aan deze tanden zien . Doordat er geen contact is, zal dit eventueel aanwezige tandsteen niet afslijten. Dit tandsteen is vooral rondom de mannelijke tanden in de onderkaak te vinden.

Pulpaholte

De ruinentand is een lange puntige tand met een hele lange kroon en een kortere wortel. Een groot deel van deze kroon zit in de tandkas en is aan de buitenkant dus niet zichtbaar. Wij kunnen vaak een ruime centimeter van de tand boven het slijmvlies zien uitsteken. Er is wel variatie in hoeveel er boven het slijmvlies uitsteekt.

Deze tand bevat, net zoals alle tanden en kiezen bij het paard, een pulpaholte. Een pulpaholte is een holte waarin de bloedvoorziening van de tand zit, maar onder andere ook zenuwweefsel dat maakt dat een tand ook gevoel heeft. Dit is te vergelijken met de mens. Een menselijke tand heeft ook een pulpaholte. Wanneer de tand gezond is, zal je er geen last van hebben. Maar bij een infectie zal deze wel heel gevoelig zijn.

Bit

Een ruinentand geeft geen problemen met het bit in de mond. Bij het in en uit doen van het bit moet er wel om deze tanden gedacht worden, dat het bit hier geen tik tegenaan geeft, wat wel gevoelig zal zijn voor het paard. Soms zijn deze tanden wel wat scherp. In het verleden werden ze wel kort afgeknipt of heel kort gevijld. Gelukkig gebeurt dat hedendaags bij correcte gebitsverzorging niet meer.
paardenschedel-totaal
Wanneer je dit zou doen, open je de pulpaholte, waardoor je het ‘levende deel’ van de tand open legt. Dit is zeer gevoelig en de kans is groot dat deze tand geïnfecteerd raakt en pijnlijk wordt. Wanneer een hengsten-/ruinentand wat scherpe zijkanten heeft, dan kan dit wel afgerond worden. Hierbij zal de pulpaholte niet geopend worden.

Verwijderen of vullen?

Een gezonde ruinentand zal niet verwijderd worden. Gelukkig hoeft dit ook niet, want het verwijderen is een lastige ingreep. Het gaat om een lange tand die met een kromming in de tandkas zit. Wanneer de tand niet meer gezond is en problemen geeft, zal deze wel door een dierenarts verwijderd moeten worden. Soms breekt er een stuk van deze ruinentand af.
paardenschedel-ruinentand
Dit kan bijvoorbeeld door een voerbak waar hij per ongeluk raar tegenaan stoot met de tand, door het vastpakken van een touw en dit plots hard aan te trekken, een klap van een ander paard, etc. Wanneer dit meteen opgemerkt wordt en de pulpaholte geopend is, kan het de moeite waard zijn om deze pulpaholte te laten vullen om zo de tand te behouden.

Merrietand

Bij merries kan net zo’n soort tand voorkomen. Wanneer deze aanwezig is, zal hij meestal wel beduidend kleiner zijn dan de ruinentand en blijft vaak als klein bobbeltje onder het slijmvlies voelbaar. Soms zien we wel kleine merrietanden boven het slijmvlies uitsteken en een heel enkele keer hebben ze het formaat van de mannelijke tand.

Over paardengebit-/dierenarts Sanne Journée
Tijdens mijn studie diergeneeskunde heb ik extra stages en co-schappen gelopen bij Club Hipico la Silla in Mexico, de Singapore Turf Club Racetrack en Texas A&M University. Na mijn afstuderen in 2008 als erkend paardendierenarts aan Universiteit Utrecht, heb ik een jaar als paardendierenarts in Zuid-Afrika aan de Universiteit van Pretoria gewerkt. In Nederland ben ik vervolgens enkele jaren als erkend paardenarts in Friesland werkzaam geweest, waar ik met regelmaat paardengebitten behandelde. In de zomer van 2013 ben ik mijn eigen praktijk in Wyns gestart als Paardengebit Dierenarts met een werkgebied van voornamelijk Friesland, Groningen en Drenthe. In 2014 heb ik het laatste examen van de Nederlandse Vereniging Voor Gebitsverzorging bij het Paard gehaald, waardoor ik mijzelf nu naast erkend paardendierenarts ook erkend gebitsverzorger kan noemen. Door nascholingen en cursussen in binnen- en buitenland blijf ik op de hoogte op het gebied van onder andere de veterinaire gebitsverzorging bij paarden.

Video over hengstentand/ruinentand

HOEFSLAG ACADEMY

Volg ons!

101,354FansLike
0VolgersVolg
6,986VolgersVolg
1,451Youtube abonneesAbonneer