Tags Posts tagged with "Paardengebit"

Paardengebit

http://paardengebitdierenarts.nl/
Sanne Journée schrijft dit artikel over de pijnlijke aandoening EOTRH.

Veel oude paarden zijn hard voor zichzelf. Maar als eigenaar moeten we gewaarschuwd zijn op het moment dat ons oude trouwe paard geen wortel of ander hard voedsel meer wil afhappen, met water begint te spelen of het bit niet meer zo makkelijk aan wil nemen. Mogelijk is er sprake van  EOTRH, een pijnlijke ziekte die de tanden van het oudere paard aantast en oplost.

EOTRH

De naam van deze ziekte is alleen al letterlijk een mondvol: equine odontoclastic tooth resorption and hypercementosis (EOTRH). Het is een pijnlijke, verergerend ziektebeeld bij oudere paarden, welke de snijtanden en ruinentanden kan aantasten. Het wordt meestal bij paarden boven de 15 jaar gevonden, maar soms ook al eerder.

Oorzaak onbekend

Pas in 2004 is de ziekte voor het eerst beschreven. Er wordt veel onderzoek naar de ziekte gedaan, maar tot zoverre is de daadwerkelijke oorzaak en genezende behandeling nog niet gevonden. Meestal worden de buitenste tanden als eerste aangetast en naarmate het ziektebeeld doorzet, worden de tanden ernaast tot en met de binnenste snijtanden aangetast.

Variaties

Er zijn 3 variaties van de ziekte beschreven:

  1. Voornamelijk het afbreken/oplossen van de tand en omliggende structuren (tooth resorption). De tanden worden waar ze vastzitten in het bot erg poreus, net zoals de structuren er omheen.
  2. Voornamelijk het afzetten van veel cement (hypercementosis) rondom de tanden.
  3. Een combinatie van beide variatie
http://paardengebitdierenarts.nl/
Dit is de doorsnede van een gezonde tand met een mooie egale belijning in een gezonde tandkas.

 

 

http://paardengebitdierenarts.nl/
Drie EOTRH tanden op een rij. Bij de linker zie je de poreuse veranderingen aan de onderzijde van de tand heel duidelijk, op de middelste is boven het tandvlees veel cement afgezet en de rechter toont ook lichte poreuze veranderingen op het niveau onder het slijmvlies

 

Symptomen en verloop

De ziekte begint aan het deel van de tand welke nog in de tandkas zit (reservekroon). Hier wordt tand geresorbeerd. Daardoor kan de ziekte er zijn, zonder dat we dit aan de buitenkant kunnen zien. Soms zijn er alleen subtiele veranderingen, zoals tandverkleuring en rode puntjes op het slijmvlies om de tand zichtbaar. Het tandvlees kan matig tot ernstig rondom de tanden gezwollen en rood zijn aangezien het een ontstekingsreactie betreft.

Uit de mond stinken

In een verder stadium van de ziekte kan het paard uit de mond stinken, pijnlijk en gezwollen tandvlees rondom de tanden hebben. Soms zitten er kleine afvoerkanaaltjes in het slijmvlies waar wat pus uit komt. Het tandvlees kan zich terugtrekken waardoor de reservekroon van de tand meer bloot komt te liggen. Doordat een groter stuk van de tand en omliggend weefsel oplost en poreus wordt, kunnen de tanden los gaan zitten. Sommige tanden worden zo poreus dat ze breken. Sommige tanden zijn vergroot en er kan een extreme hoeveelheid tandsteen aanwezig zijn. Bij een grote toename van het cement, zien we zwellingen rondom de wortels van de geïnfecteerde tanden.

http://paardengebitdierenarts.nl/
Bij dit paard valt het teruggetrokken tandvlees direct op

Pijnlijk

Veel oudere paarden kunnen hard voor zichzelf zijn waarbij ze niet laten merken dat ze pijn aan de mond hebben, totdat de ziekte een ernstige vorm heeft aangenomen. Ze kunnen vermageren en weigeren wortels of appels af te bijten, omdat dit te pijnlijk is. Zelfs grazen kan pijnlijk worden. Sommige paarden gaan met hun mond met het drinkwater spelen. Paarden met EOTRH worden vaak vervelend bij het gebruik van een bit.

Oorzaak

Tot zoverre is de exacte oorzaak van EOTRH nog onbekend. Er wordt wel veel onderzoek naar de ziekte gedaan en zijn er meerdere factoren beschreven welke een mogelijke invloed hebben op de aandoening. Hierbij wordt onder andere gedacht aan: mechanische krachten, lokale zuurstoftekort bij de tanden door een verminderde bloedaanvoer, betrokkenheid van bepaalde bacteriën. erfelijke factoren, rantsoen, stofwisselingsproblemen en een combinatie van verschillende factoren.

Diagnose

Vaak is aan de snijtanden al te zien of een paard EOTRH heeft. Bij twijfel kunnen röntgenfoto’s informatie geven over of de ziekte aanwezig is, welke tanden zijn aangetast en in welke mate. Het voordeel van de röntgen is dat je duidelijk de tand- en botoplossing onder het slijmvlies in beeld kan brengen. Ook geeft het bij duidelijke klinische EOTRH meer informatie over de afbraakprocessen welke gaande zijn onder het slijmvlies.

http://paardengebitdierenarts.nl/
Een deel van de snijtanden mist al bij dit paard met ernstige EOTRH.

Behandeling

http://paardengebitdierenarts.nl/
Foto boven en beneden: De tanden van een 21-jarige warmbloedmerrie met ernstige EOTRH. De verandering in grootte en vorm van de snijtanden valt op, net zoals het extra cement, teruggetrokken en erg gezwollen tandvlees.

http://paardengebitdierenarts.nl/

Tot zoverre is er helaas nog geen therapie beschreven welke het ziekteproces daadwerkelijk afremt. Uiteindelijk loont het om de ernstig geïnfecteerde tanden te verwijderen. Dit nieuws is vaak schokkend voor de eigenaar. Het verwijderen van de snijtanden wordt gedaan met behulp van sedatie (roesje) bij het paard en lokale verdoving van de snijtanden. Deze chirurgische ingreep mag alleen door de dierenarts uitgevoerd worden, net zoals het verwijderen van wolfskiezen of andere kiezen. Hoe heftig de ingreep ook lijkt, de paarden leven over het algemeen na het verwijderen van de ernstig geïnfecteerde tanden weer op en gaan goed eten. Bij een ouder paard wordt het rustigere gedrag vaak toegeschreven aan de leeftijd, maar als de pijnlijke tanden eruit zijn, kunnen deze paarden weer jong, vrolijk en alert gedrag vertonen. Het is verbazingwekkend hoe goed ze zich weten te redden met eten na de behandeling. Zelfs de kunst van grazen zonder voortanden weten ze snel te beheersen.

http://paardengebitdierenarts.nl/
Een deel van de tanden welke uit de 21-jarige merrie verwijderd zijn. Opvallend is de ernstig afwijkende vorm van de tanden.

Dit filmpje toont de 21-jarige merrie welke vlak na het verwijderen van al haar snijtanden voor het eerst weer gras gaat eten

Een paard kan zich prima redden zonder snijtanden, het malen van het voer gebeurt met de kiezen, welke gelukkig niet bij de aandoening betrokken zijn. Een nadeel van een paard zonder snijtanden is wel dat de steun van de tong weg is en deze paarden hun tong uit de mond kunnen laten hangen.

Opgelucht

Mijn ervaring als paardengebit dierenarts is dat eigenaren vaak erg opkijken tegen het verwijderen van de snijtanden. Wanneer we besluiten tot extractie van de ernstig aangetaste tanden, zijn dezelfde eigenaren erg opgelucht wanneer ze het snelle herstel en verbetering in het gedrag van hun paard zien.

Dit filmpje toont de  21-jarige merrie welke vlak na het verwijderen weer muesli eet. Volgens de eigenaresse doet ze dit met meer enthousiasme dan toen ze nog haar aangetaste snijtanden had.

http://paardengebitdierenarts.nl/
Sanne Journée schrijft dit artikel over de pijnlijke aandoening EOTRH.

Een volwassen paard heeft per kaakhelft 6 kiezen aaneengesloten in een rij staan. Deze kiezen vormen met elkaar één functionele eenheid om voer mee te malen. Helaas kan er een ruimte in deze functionele rij kiezen komen te ontstaan. Wanneer er een ruimte tussen twee naast elkaar liggende kiezen aanwezig is, noemen we dit een diastase. De problemen ontstaan wanneer hier voer tussen klem komt te zitten en het tandvlees gaat ontsteken (gingivitis) door rottingsbacteriën. In een verder stadium kan ook het kaakbot (parodontitis) gaan ontsteken.

Verschijnselen bij diastasen

We kunnen verschillende verschijnselen zien bij een paard met diastasen. Deze paarden kunnen er in de zomer met weidegang in het gras super uit zien, maar vermageren wanneer ze op stal komen en hun gedroogde ruwvoer krijgen. Daarnaast kunnen ze onder andere uit de mond gaan stinken, proppen van het ruwvoer maken (zie foto), problemen met het bit hebben, en last van terugkerende koliek krijgen.

Vermagerde pony paardengebit dierenarts
Voor het beoordelen van diastasen moet een gebitsverzorger met een spiegel en/of camera (scope) in de mond kijken. Wanneer er niet in de mond gekeken wordt, kunnen ze makkelijk gemist worden en kunnen ze niet goed beoordeeld worden. Op de foto zie je voer samengepakt zitten tussen de kiezen, wat met behulp van een scope in beeld is gebracht

Scopie paardengebit dierenarts

Oorsprong

Diastasen zien we regelmatig bij paarden. Wanneer een paard pijn in de mond heeft en proppen van het voer maakt, wordt dit vaak veroorzaakt door diastasen. Een diastase kan een primaire oorsprong hebben. Hierbij gaat het in de aanleg van de kies al fout. Of de kiezen zijn te ver van elkaar geplaatst, of doordat de voorste en achterste kies in de rij onder een afwijkende hoek groeien. Anders kan een diastase een secundaire oorsprong hebben. Dit kan komen door een verplaatste kies, een extra kies of overgroei van een kies. Kiezen worden iets smaller in omvang richting de wortel. Op deze manier kunnen diastasen bij oudere paarden ook ontstaan wanneer de kiezen verder afslijten. Wanneer we diastasen bij een paard aantreffen, is het heel goed mogelijk dat er verschillende oorzaken zijn.

Er wordt gesproken over een open diastase wanneer de ruimte tussen beide kiezen over de lengte van de gehele zichtbare kroon gelijk is tot aan het tandvlees. Een gesloten of klepdiastase is op het niveau van het tandvlees meer dan twee keer zo ruim in vergelijking met de bovenzijde van de diastase.

Diastase paardengebit dierenarts
Wanneer een tegenoverliggende kies een scherpe overgroei of een grotere richel bevat, kan deze door telkens druk uit te oefenen op de open diastase ervoor zorgen dat deze groter wordt en hier telkens meer voedsel ingedrukt wordt. Bij alle typen diastasen kan voedsel zich ophopen tegen het tandvlees aan. De bacteriën die hier gaan zitten, zullen ook het tandvlees aantasten, wat weker wordt door ontsteking en het voedsel kan ook daarin gedrukt worden. Zo gaat het ontstekingsproces telkens een stukje verder en de tandvleesontsteking kan zich uitbreiden naar een ontsteking van het kaakbot.

Het tandvlees trekt zich terug en de ontsteking zal zich uitbreiden langs de kies. De verbinding van de kies met de tandkas wordt aangetast door de bacteriën, het voedsel en het gevormde tandplak, waardoor de kiezen los kunnen komen te zitten en verloren gaan. Het mag duidelijk zijn dat dit een ontzettend pijnlijke aandoening is voor het paard. Op de foto is ontstoken tandvlees bij de blauwe pijl te zien met holtevorming ten gevolge van de diastase waar voer in vast zat.

Diastase met pocketvorming paardengebit dierenarts

Behandeling

Bij diastasen met parodontitis kan het noodzakelijk zijn om na 3 tot 4 maanden alweer het gebit te laten behandelen. Wanneer er een ontsteking van het tandvlees aanwezig is door het opgehoopte voedsel, zal eerst dit voer tussen de kiezen verwijderd moeten worden. Dit kan gedaan worden door onder hoge druk lucht tussen de kiezen door te blazen of met behulp van een harde dunne waterstraal, wat op de foto hierna aangegeven is. Aangezien het tandvlees ontstoken is, zal het pijnlijk zijn en is het voor het paard prettig om gesedeerd (onder invloed van een roesje) tijdens de behandeling te zijn.

Een niet gesedeerd paard zal in de meeste gevallen niet goed meewerken waardoor de diastase niet goed schoon te maken is. Een eigenaar krijgt vaak gelijk een goede indruk van de ontsteking en pijnlijkheid bij dit schoonmaken, aangezien dit vaak met bloederige uitvloeiing van het ontstoken slijmvlies onder de diastase gepaard gaat.

Spoelen diastase paardengebitdierenarts

Uitbalanceren

De kiezen van een paard zijn hypsodont, ze hebben een hele lange kroon en maar een korte wortel. Het grootste deel van de kroon zit bij het paard in de tandkas. Naarmate het paard ouder wordt, schuift de kies per jaar ongeveer 3 millimeter op de tandkas uit. Afhankelijk van de leeftijd van het paard en de oorzaak van de diastasen is er een kans dat de diastasen verholpen kunnen worden. Bij een jonger paard is het heel goed mogelijk dat wanneer het gebit verder goed uitgebalanceerd blijft worden door een bekwaam gebitsverzorger, de diastase vernauwd en dichtgaat bij het verder uitkomen van de kies uit de tandkas.

Bij het uitbalanceren wordt de druk gelijk verdeeld, waardoor er een evenwicht komt tussen kaakgewrichten, kiezen en tanden. De overdruk zal van de diastase gehaald worden, waardoor deze de kans krijgt om te sluiten met het verder uitkomen van de kies. Wanneer een kies afwijkend onder een verkeerde hoek groeit, zal dit helaas niet mogelijk zijn. Wel is het goed uitbalanceren met en schoonhouden van de diastase ook dan zeker van belang voor het afremmen van het ontstekingsproces. In het filmpje is een klein stukje te zien van het uitbalanceren van het paardengebit. Hierbij is het paard gesedeerd (onder invloed van een roesje) en wordt er gewerkt met goed licht en elektrische apparatuur.

Openboren

Het openboren van diastasen gebeurt een enkele keer. Dit betekent dat er bij een klep-/gesloten diastase de diastase aan de bovenzijde open geboord wordt, waardoor een open diastase ontstaat. Dit is zeker niet zonder risico’s. Ook de kiezen van een paard bevatten pulpa. Er zijn meerdere pulpaholtes in een kies, waar onder andere de bloedvaten en zenuwen van de kies zitten. Bij het openboren van een diastase wil je niet een van deze pulpaholtes open maken. Wanneer je een pulpaholte opent, kan deze infecteren wat pijnlijk is en uiteindelijk tot het verlies van een kies leiden.

Vullen

Het is ook mogelijk om een diastase te vullen. Het idee hiervan is dat er geen voedsel in de diastase kan komen, doordat deze gevuld is met een schone harde kunststof massa. Helaas blijft deze vulling niet altijd even lang zitten, waardoor na het verliezen van deze vulling er weer voedsel kan ophopen in de diastase.

Na het behandelen van een diastase met ernstige tandvlees- of zelfs botontsteking, wordt er meestal wel een pijnstilling met ontstekingsremmer aan het paard gegeven door de dierenarts aangezien het een pijnlijke gebeurtenis is. Een enkele keer zal de dierenarts er voor kunnen kiezen ook antibiotica te verstrekken.

Management

Vaak moet de voeding van een paard met diastasen met parodontitis aangepast worden om zoveel mogelijk het ophopen van voedsel (proppen, foto hieronder) te voorkomen. Met name (voordroog)kuil is niet geschikt voor deze patiënten. Dit voer blijft in de diastase vast zitten en de bacteriën hopen zich hier op.

Proppen paardengebit dierenarts
In de zomer is gras een goede voedingsbron voor deze patiënten. Helaas kan niet elk paard goed tegen onbeperkte weidegang. Voor het bijvoeren van ruwvoer zijn luzerne en kortstengelig hooi een goede optie. In sommige situaties is de voedselopname zo slecht dat het bijvoeren van bijvoorbeeld geweekte bietenpulp en slobber noodzakelijk kan zijn.

Bij een meewerkend paard kan de mond enkele keren in de week uitgespoeld worden door de eigenaar met water en eventueel naspoelen met een lichte chloorhexidine oplossing.
Het tijdig laten behandelen van het gebit is noodzakelijk om het proces af te remmen, hopelijk te stoppen en waar mogelijk volledig te genezen.

Over paardengebit-/dierenarts Sanne Journée
Tijdens mijn studie diergeneeskunde heb ik extra stages en co-schappen gelopen bij Club Hipico la Silla in Mexico, de Singapore Turf Club Racetrack en Texas A&M University. Na mijn afstuderen in 2008 als erkend paardendierenarts aan Universiteit Utrecht, heb ik een jaar als paardendierenarts in Zuid-Afrika aan de Universiteit van Pretoria gewerkt. In Nederland ben ik vervolgens enkele jaren als erkend paardenarts in Friesland werkzaam geweest, waar ik met regelmaat paardengebitten behandelde. In de zomer van 2013 ben ik mijn eigen praktijk in Wyns gestart als Paardengebit Dierenarts met een werkgebied van voornamelijk Friesland, Groningen en Drenthe. In 2014 heb ik het laatste examen van de Nederlandse Vereniging Voor Gebitsverzorging bij het Paard gehaald, waardoor ik mijzelf nu naast erkend paardendierenarts ook erkend gebitsverzorger kan noemen. Door nascholingen en cursussen in binnen- en buitenland blijf ik op de hoogte op het gebied van onder andere de veterinaire gebitsverzorging bij paarden.

http://paardengebitdierenarts.nl/
Sanne Journée schrijft dit artikel over de pijnlijke aandoening EOTRH.

Bij een jong paard tot de leeftijd van vijf jaar is het erg onrustig in de mond. De melksnijtanden komen door tijdens de eerste acht levensmaanden en gaan wisselen vanaf 2,5 jaar leeftijd. Ook komen er nieuwe kiezen door vanaf het eerste tot derde levensjaar en gaan de kiezen die bij de geboorte aanwezig zijn wisselen tussen de 2,5 en 3,5 jaar leeftijd.

Ruinentand

De melkkiezen zien we als doppen uit de mond komen. Veel paarden ontwikkelen wolfskiezen voor hun eerste levensjaar. Dit zijn rudimentaire kiezen, vaak klein, net voor de eerste kiezen. Op de leeftijd van 4,5 jaar zullen de laatste snijtanden wisselen. Rond de leeftijd van 4 tot 5 jaar komen bij de mannelijke dieren nog vier tanden door, die op het verder tandvrije deel tussen de snijtanden en (wolfs)kiezen door het tandvlees heen komen.
doorkomen ruinentand omcirkeld
Dit is in het geval van de hengst de hengstentand en bij een ruin noemen we het de ruinentand. In beide gevallen gaat het dus om dezelfde tand. Aangezien we in Nederland meer ruinen dan hengsten zien, zal deze tand in de rest van dit artikel als ruinentand aangegeven worden.

Tandsteen

Ruinentanden zijn van oorsprong ‘gevechtstanden’, die hij gebruikte om van zich af te bijten tijdens een gevecht. De twee ruinentanden in de onderkaak staan meer naar voren geplaatst dan die van de bovenkaak, wat duidelijk te zien is op de foto van de paardenschedel. De ruinentand onder en boven maken geen contact met elkaar.

ruinentand tandsteen
Dat is waarschijnlijk ook de reden waarom we regelmatig tandsteen aan deze tanden zien . Doordat er geen contact is, zal dit eventueel aanwezige tandsteen niet afslijten. Dit tandsteen is vooral rondom de mannelijke tanden in de onderkaak te vinden.

Pulpaholte

De ruinentand is een lange puntige tand met een hele lange kroon en een kortere wortel. Een groot deel van deze kroon zit in de tandkas en is aan de buitenkant dus niet zichtbaar. Wij kunnen vaak een ruime centimeter van de tand boven het slijmvlies zien uitsteken. Er is wel variatie in hoeveel er boven het slijmvlies uitsteekt.

Deze tand bevat, net zoals alle tanden en kiezen bij het paard, een pulpaholte. Een pulpaholte is een holte waarin de bloedvoorziening van de tand zit, maar onder andere ook zenuwweefsel dat maakt dat een tand ook gevoel heeft. Dit is te vergelijken met de mens. Een menselijke tand heeft ook een pulpaholte. Wanneer de tand gezond is, zal je er geen last van hebben. Maar bij een infectie zal deze wel heel gevoelig zijn.

Bit

Een ruinentand geeft geen problemen met het bit in de mond. Bij het in en uit doen van het bit moet er wel om deze tanden gedacht worden, dat het bit hier geen tik tegenaan geeft, wat wel gevoelig zal zijn voor het paard. Soms zijn deze tanden wel wat scherp. In het verleden werden ze wel kort afgeknipt of heel kort gevijld. Gelukkig gebeurt dat hedendaags bij correcte gebitsverzorging niet meer.
paardenschedel-totaal
Wanneer je dit zou doen, open je de pulpaholte, waardoor je het ‘levende deel’ van de tand open legt. Dit is zeer gevoelig en de kans is groot dat deze tand geïnfecteerd raakt en pijnlijk wordt. Wanneer een hengsten-/ruinentand wat scherpe zijkanten heeft, dan kan dit wel afgerond worden. Hierbij zal de pulpaholte niet geopend worden.

Verwijderen of vullen?

Een gezonde ruinentand zal niet verwijderd worden. Gelukkig hoeft dit ook niet, want het verwijderen is een lastige ingreep. Het gaat om een lange tand die met een kromming in de tandkas zit. Wanneer de tand niet meer gezond is en problemen geeft, zal deze wel door een dierenarts verwijderd moeten worden. Soms breekt er een stuk van deze ruinentand af.
paardenschedel-ruinentand
Dit kan bijvoorbeeld door een voerbak waar hij per ongeluk raar tegenaan stoot met de tand, door het vastpakken van een touw en dit plots hard aan te trekken, een klap van een ander paard, etc. Wanneer dit meteen opgemerkt wordt en de pulpaholte geopend is, kan het de moeite waard zijn om deze pulpaholte te laten vullen om zo de tand te behouden.

Merrietand

Bij merries kan net zo’n soort tand voorkomen. Wanneer deze aanwezig is, zal hij meestal wel beduidend kleiner zijn dan de ruinentand en blijft vaak als klein bobbeltje onder het slijmvlies voelbaar. Soms zien we wel kleine merrietanden boven het slijmvlies uitsteken en een heel enkele keer hebben ze het formaat van de mannelijke tand.

Over paardengebit-/dierenarts Sanne Journée
Tijdens mijn studie diergeneeskunde heb ik extra stages en co-schappen gelopen bij Club Hipico la Silla in Mexico, de Singapore Turf Club Racetrack en Texas A&M University. Na mijn afstuderen in 2008 als erkend paardendierenarts aan Universiteit Utrecht, heb ik een jaar als paardendierenarts in Zuid-Afrika aan de Universiteit van Pretoria gewerkt. In Nederland ben ik vervolgens enkele jaren als erkend paardenarts in Friesland werkzaam geweest, waar ik met regelmaat paardengebitten behandelde. In de zomer van 2013 ben ik mijn eigen praktijk in Wyns gestart als Paardengebit Dierenarts met een werkgebied van voornamelijk Friesland, Groningen en Drenthe. In 2014 heb ik het laatste examen van de Nederlandse Vereniging Voor Gebitsverzorging bij het Paard gehaald, waardoor ik mijzelf nu naast erkend paardendierenarts ook erkend gebitsverzorger kan noemen. Door nascholingen en cursussen in binnen- en buitenland blijf ik op de hoogte op het gebied van onder andere de veterinaire gebitsverzorging bij paarden.

Video over hengstentand/ruinentand

HOEFSLAG ACADEMY

Volg ons!

100,951FansLike
0VolgersVolg
6,964VolgersVolg
1,451Youtube abonneesAbonneer