Tags Posts tagged with "kiezen"

kiezen

kiezen paard

Lang niet altijd laten paarden merken dat ze last hebben van hun mond. Zeker wanneer een paard niet gereden wordt, kan het lastig zijn om te zien dat ze kiesproblemen hebben.

Bij het rijden vallen deze paarden vaak wat eerder door de mand doordat ze onrustig kunnen zijn met hun hoofd, aanleuningsproblemen vertonen of bijvoorbeeld met hun hoofd kantelen. Lang kunnen paarden zich aan hun ongemak aanpassen zonder iets te laten merken met eten.

Malocclusie

Wanneer het boven- en ondergebit niet goed op elkaar aansluiten spreken we van een malocclusie. Aangezien de tanden en kiezen (uitgezonderd wolfskiezen en ruinentanden) levenslang uit de tandkas blijven komen totdat ze volledig afgesleten zijn, kan een subtiel probleem leiden tot grote problemen met pijnlijke ontstekingen en het verschuiven tot zelfs het verliezen van kiezen in de mond.

De kaken van een paard zijn anisognaat wat betekent dat de bovenkaak breder is dan de onderkaak wat in de foto te zien is.

anisognaat kiezen paard
Een paardenschedel is anisognaat. Op deze foto is te zien dat de bovenkaak breder is dan de onderkaak. Daarnaast valt het op dat het oppervlak van de kiezen schuin is.

In rust hebben de kiezen maar gedeeltelijk contact met elkaar en het kauwvlak van de kiezen heeft een hoek, wat in dezelfde foto ook te zien is. Deze hoek hoort te zitten tussen de 10 en 15°.

De gebitselementen zijn hypsodont, ze hebben een hele lange kroon en maar een korte wortel.

kies paard
Een paardenkies heeft een hele lange kroon en een korte wortel.

Bij een jong paard steekt maar een klein deel van deze kroon boven het slijmvlies zichtbaar in de mond uit. Er zit dan nog een lang stuk reservekroon in de tandkas. Een kies kan bij een jong paard wel 10 cm lang zijn. Deze gebitselementen schuiven continu een stukje op uit de tandkas met een lengte van ongeveer 3 millimeter per jaar.

In een rij kiezen zit een lichte kromming, welke de curve van Spee genoemd wordt. We spreken van een 3-puntsbalans wanneer de kaakgewrichten, snijtanden en kiezen met elkaar in balans zijn.

De meest voorkomende afwijkingen aan de kiezen, welke met goede gebitsbehandelingen te corrigeren zijn, zullen hier besproken worden.

Scherpe glazuurpunten

Bij elk paard worden er scherpe glazuurpunten op de kiezen gevormd. Bij het ene paard is dit extremer dan bij het andere paard, mede afhankelijk van hoe vaak en wat voor voedsel gegeven worden. Scherpe punten worden bij de bovenkiezen aan de wangzijde van de kies gevormd en bij de onderkiezen aan de tongzijde.

kiezen paard
De scherpe glazuurpunten hebben pijnlijke beschadigingen in de wang veroorzaakt.

Dit komt doordat het kauwvlak van de kiezen onder een hoek geplaatst is. Deze scherpe punten vormen vaak een belemmering bij de aanname van het bit en hiervan zien we regelmatig beschadigingen in de wangen en een heel enkele keer aan de tong. Bij scherpe glazuurpunten punten kan de zijdelingse kauwslag belemmerd worden.

kiezen paard
De scherpe glazuurpunten hebben pijnlijke beschadigingen in de wang veroorzaakt.

Deze scherpe punten kunnen met een behandeling makkelijk weggenomen worden, waarbij er om gedacht moet worden dat er zo weinig mogelijk van het kauwoppervlak van de kies weggenomen moet worden, wat bij overcorrectie wel gezien wordt.

Golfgebit

Tijdens het malen van het ruwvoer vindt normaal gesproken slijting plaats van de tegenover elkaar gelegen kiezen. Wanneer kiezen welke tegen over elkaar liggen in een ongelijk tijdsbestek wisselen, zullen ze ongelijk van hoogte zijn en gaat er een afwijkende slijting plaatsvinden. Dit gebeurt ook wanneer er een kies ontbreekt.

Van ernstige periodontitis wordt ook wel gedacht dat het een veroorzaker kan zijn van een golfgebit doordat het doorkomen van de kiezen dan met een afwijkende snelheid gaat. Bij het niet regelmatig behandelen van dit gebit zal er doorgroei van de kiezen plaatsvinden, welke geen kies van gelijke hoogte in de tegenoverliggende kaak zal hebben staan. Zo gaat er een golf ontstaan.

Trapgebit

Ook dit kan door het afwijkend wisselen en doorkomen van de kiezen ontstaan. In milde vorm zien we meer het golfgebit, maar er kan ook een overgangsvorm van beide zijn.

kiezen paard
Bij dit trapgebit is duidelijk te zien dat de achterste kiezen langer zijn dan de voorste drie in de bovenkaak.

Schaargebit

Een schaargebit wordt verkregen wanneer de kiezen niet gebruikt worden om ruwvoer te malen. Meestal zien we dit eenzijdig ontstaan. Een enkele keer kan dit aan beide zijden ontstaan. Het kauwvlak is dan erg steil waardoor een goede zijdelingse maalslag niet meer mogelijk is.

Haken op de kiezen

Wanneer er een haak op de kiezen ontstaat zien we dit meestal aan de voorzijde van de eerste bovenste kies en de achterste kies in de onderkaak. Dit geeft problemen bij de voor- achterwaartse beweging van het hoofd. Wanneer het paard dit wil doen, hoort de onderkaak naar voren te schuiven, wat belemmert wordt door deze haken.

kiezen paard
Een scherpe haak is zichtbaar aan de voorste bovenste kies. Als je goed kijkt zie je in de wang een snede veroorzaakt door deze haak.

Daarnaast kunnen de scherpe punten van de haken slijmvliesbeschadigingen geven. Er is maar weinig ruimte achterin de mond bij het verwijderen van grote haken op de achterste kiezen. Hiervoor heb je geschikte elektrische apparatuur nodig.

kiezen paard
Fijne elektrische apparatuur is nodig om achterin de paardenmond te werken waar maar weinig werkruimte is, helemaal wanneer hier ook nog een haak op de achterste kiezen zou zitten.

‘Ramp’/helling

Vaak wordt de Engelse term ‘ramp’ gebruikt voor het aangeven van dit probleem. De onderste voorste kiezen worden aan hun voorzijde veel te hoog en de tegenover liggende bovenkies is helemaal ingesleten. Dit geeft meestal problemen met het bit en er kunnen scherpe punten op deze ramps zitten welke voor slijmvliesbeschadigingen zorgen.

kiezen paard
De voorste onderste kies loop hier teveel met een helling omhoog.

Dominante kies

Een dominante kies is een kies die veel hoger is dan de andere kiezen in de rij. Dit kan ontstaan door afwijkend wisselen. Wanneer de tegenover liggende kies te laat wisselt en er daardoor geen afslijting voor een langere periode plaatsvindt.

Hier is een dominante kies te zien, deze is beduidend langer dan de andere kiezen in de rij.

Meestal zien we het wanneer er een kies ontbreekt en er geen goede gebitsverzorging heeft plaatsgevonden. Dan zal de tegenoverliggende kies doorgroeien bij gebrek aan afslijting. Dit kan al snel gaan aangezien een kies ongeveer 3 mm per jaar verder de tandkas uit opschuift.

Problemen voorkomen

Door minimaal één keer per jaar het gebit te laten nakijken (met goed licht en spiegel of een scope/camera), kunnen veel problemen voorkomen worden. Het uitbalanceren van het gebit komt precies en de behandelend persoon moet weten wat hij aan het doen is.

Het kan zijn dat er meerdere behandelingen met een paar maanden tussentijd nodig zijn om het gebit weer volledig in balans te krijgen. Dit mede doordat je niet elke overgroei in één keer kan verwijderen. Er moet zorg gedragen worden dat de pulpaholte (het leven van de kies) niet geopend wordt. De behandelend persoon moet een plan van aanpak hebben met de gebitsbehandeling.

Voor het uitbalanceren zal tijdens de behandeling met een goed licht in de mond gekeken moeten worden en er zorg voor gedragen worden dat elke kies afzonderlijk in de rij een juiste hoek en hoogte heeft en er een maximaal kauwvlak behouden blijft. Uiteindelijk wordt er gewerkt naar een gelijke drukverdeling in de mond, waarbij er niet een kies is die te zwaar belast gaat worden. Er moet wederom een evenwicht zijn tussen kaakgewrichten, snijtanden en kiezen.

Tekst en foto’s: Sanne Journée, Paardengebit Dierenarts

Over paardengebit-/dierenarts Sanne Journée
Tijdens mijn studie diergeneeskunde heb ik extra stages en co-schappen gelopen bij Club Hipico la Silla in Mexico, de Singapore Turf Club Racetrack en Texas A&M University. Na mijn afstuderen in 2008 als erkend paardendierenarts aan Universiteit Utrecht, heb ik een jaar als paardendierenarts in Zuid-Afrika aan de Universiteit van Pretoria gewerkt. In Nederland ben ik vervolgens enkele jaren als erkend paardenarts in Friesland werkzaam geweest, waar ik met regelmaat paardengebitten behandelde. In de zomer van 2013 ben ik mijn eigen praktijk in Wyns gestart als Paardengebit Dierenarts met een werkgebied van voornamelijk Friesland, Groningen en Drenthe. In 2014 heb ik het laatste examen van de Nederlandse Vereniging Voor Gebitsverzorging bij het Paard gehaald, waardoor ik mijzelf nu naast erkend paardendierenarts ook erkend gebitsverzorger kan noemen. Door nascholingen en cursussen in binnen- en buitenland blijf ik op de hoogte op het gebied van onder andere de veterinaire gebitsverzorging bij paarden.

0 194

Volgens onderzoek bij 400 Australische paarden heeft 93,8 procent van de dieren een of meer afwijkingen aan het gebit. Bij slechts vijftien van de 400 paarden werden geen abnormaliteiten aangetroffen.

De meest voorkomende afwijkingen waren scherpe punten op het glazuur (55,3%) en haken (43%). Het merendeel van de haken werd gevonden op de kiezen. Er werd bij ruim een kwart van de paarden golvende vorm van de kiezen aangetroffen en 22,3% bleek gaten te hebben waarin voedsel kan achterblijven.

De meeste mondziekten en afwijkingen werd gevonden bij paarden tussen de elf en vijftien jaar oud; 97,5 procent daarvan had een afwijking. Naarmate de paarden ouder waren, werden meer afwijkingen aangetroffen. ‘Deze studie laat zien dat het gebit regelmatig moet worden nagekeken door de tandarts om afwijkingen vast te stellen en te behandelen, om leed in het latere leven te voorkomen’, was de conclusie van de onderzoekers aan de Faculteit van Diergeneeskunde aan de Universiteit van Queensland in Australian Veterinary Journal.

De onderzoekers vertelden dat mondziekten veel voorkomen. Tien procent van de ziektegevallen die in een kliniek behandeld worden in Engeland hebben te maken met het gebit, terwijl mondziekten in de top vijf van medische problemen bij volwassen paarden in de VS staan.

‘Veel onderzoeken laten al zien dat het verstandig is om paarden van vijftien jaar of ouder regelmatig na te laten kijken, maar onze studie wijst uit dat tandproblemen op alle leeftijden voorkomen en dat ze makkelijk kunnen worden opgespoord’, aldus de onderzoekers. ‘De frequentie waarop paarden behandeld moeten worden varieert per paard, afhankelijk van het soort werk dat het verricht, zijn training, vorige afwijkingen en harnachement. Preventief onderzoek op jonge leeftijd kan problemen op latere leeftijd voorkomen.

Volgens de onderzoekers is verdere studie wenselijk om de relatie te onderzoeken tussen de aandoening en de gevolgen ervan.

Het onderzoek in Queensland vond plaats op de kadavers van paarden waarvan de leeftijd lag tussen de één en de dertig jaar. Het waren volbloeds, warmbloeden en kruisingen en ze waren geen van alle gewond of ziek.

Horsetalk/Hoefslag

Foto: Remco Veurink

0 2264

Wist je dat het paard 12 snijtanden, 4 ruinentanden en 24 tot 28 kiezen (inclusief wolfstanden) heeft? Het kan nodig zijn om één of meerdere tanden en/of kiezen te trekken. Dit wordt ook wel tand- of kiesextractie genoemd. Voor het trekken kunnen uiteenlopende redenen zijn. Denk bijvoorbeeld aan gebitsproblemen als wortelpuntontstekingen, periodontal disease, wolfstanden, EOTRH e.d.

Het trekken van wolfstanden

Wolfstanden breken door als het paard een leeftijd heeft tussen de 8 maanden en 1,5 jaar en hebben geen enkele functie in de mond. Het zijn (meestal) kleine tanden, net voor de onder- of bovenkiezen, waarvan meestal maar enkele millimeters zichtbaar zijn. Ze kunnen problemen in de aanleuning veroorzaken, waardoor men adviseert deze tanden te trekken voordat het paard zadelmak gemaakt wordt. Voor het trekken van de wolfstand wordt het paard staand gesedeerd en plaatselijk verdoofd.

Het trekken van snijtanden en ruinentanden

Aanleiding om snijtanden te trekken kan bijvoorbeeld zijn een probleem bij het wisselen, waardoor er een melktand achterblijft, een loszittende tand door trauma, ouderdom of een aandoening als EOTRH (een extreem pijnlijke aandoening aan de snijtanden en omliggende weefsels). Ruinentanden worden getrokken in geval van een breuk of ontsteking. Het trekken van de betreffende tand wordt ook hier gedaan bij het staande gesedeerde paard, met verdoving van de zenuw in de boven- of onderkaak.

Het trekken van kiezen

Kiezen worden getrokken in geval van breuken, wortelpuntontstekingen, loszitten door ouderdom of bijvoorbeeld periodontal disease (ontsteking van de ondersteunende weefsels rond de kiezen). Om te bepalen welke kies getrokken moet worden zal de paardenarts in de mond kijken en/of kiezen voor het maken van een röntgenfoto. Het trekken van de kies gebeurt ook bij het staande gesedeerde paard, met verdoving van zenuwen van betreffende boven- of onderkaak. De kies kan hierna met speciale tangen via de mond worden verwijderd. In sommige gevallen, bij een kies die ver achter in de mond ligt, kan de kies via een klein gaatje in de wang worden losgewerkt en via de mond worden verwijderd. In uitzonderlijke gevallen kan het nodig zijn het paard onder algehele narcose (liggend) te behandelen.

Wil je meer weten over hoe lang het duurt voordat jouw paard genezen is na het trekken van een tand of kies en hoe de behandeling precies in zijn werk gaat? Lees dan hier het volledige artikel over het trekken van tanden en kiezen bij paarden op Paardenarts.nl.

Meer over de auteur:
Jan de Jager (paardenarts en auteur bij Paardenarts.nl): “In 1987 ben ik afgestudeerd als dierenarts aan de Universiteit Utrecht. Na eerst 2 jaar in Putten gewerkt te hebben, werk ik sinds 1989 in Hellendoorn. Aanvankelijk als algemeen dierenarts voor alle diersoorten. Paarden hadden vanaf het begin mijn interesse en vanaf 1999 werk ik als paardenarts. Door het volgen van cursussen en nascholing ben ik mij steeds verder gaan toeleggen op paardengeneeskunde. Mijn persoonlijke interesse binnen het werk is chirurgie, wondbehandeling, gynaecologie, tandheelkunde en kiesextracties.

De Hoefslag publiceert wekelijks een actueel artikel van Paardenarts.nl; het onafhankelijke platform voor paardenhouders door paardenartsen waar men (betrouwbare) informatie over paardengezondheid en -welzijn kan vinden. Paardenarts.nl schrijft in samenwerking met paardenartsen en specialisten veterinaire artikelen. Naast de Veterinaire Kennisbank biedt Paardenarts.nl handige tools voor paardenhouders zoals de Paardenarts Locator en de Ent-herinnering. Via een nieuwsbrief en Facebook blijft men op de hoogte van nieuwe en seizoensgerelateerde artikelen.  

Foto: Remco Veurink

Het KWPN was ook in 2013 weer zeer succesvol. Het jaar wordt afgesloten als meest succesvolle dressuur- en springpaardenstamboek, een titel die kon worden behaald door de geweldige prestaties van de KWPN-fokproducten. De redactie heeft zoals ieder jaar de meest succesvolle voor u op een rijtje gezet. Paarden uit de internationale dressuur- en springsport, maar ook twee geweldige jonge tuigpaarden en een Gelders paard. Daarnaast is de lijst met succesvolle paarden uit de sport aangevuld met KWPN-dekhengsten die hebben bewezen het onderscheid te kunnen maken in de fokkerij. Zij zullen strijden om de titel KWPN Paard van het Jaar 2013. Vorig jaar won Big Star, die ook deze keer genomineerd is, de titel. Hij kan voor de tweede keer achter elkaar winnen, iets wat tot nu toe alleen Totilas gelukt is.

De paarden waar uit gekozen kan worden zijn: Big Star, Charman, Cizandro, Den Roos, Kannan, Negro, Parzival, Simon, Tex, Undercover en Valegro.

Bepaal mee wie op de KWPN Hengstenkeuring powered by Massey Ferguson met de titel KWPN Paard van het Jaar 2013 zal worden vereerd. Stem vóór 6 januari op je favoriet. De stemmen die zijn uitgebracht vertegenwoordigen twee van de vijf stemmen. De leden van de commissie Paard van het Jaar vertegenwoordigen de overige drie.

Breng hier je stem uit (rechts op het scherm)

HOEFSLAG ACADEMY

Volg ons!

100,949FansLike
0VolgersVolg
6,964VolgersVolg
1,451Youtube abonneesAbonneer