Tags Posts tagged with "Diastasen"

Diastasen

http://paardengebitdierenarts.nl/
Sanne Journée schrijft dit artikel over de pijnlijke aandoening EOTRH.

Een volwassen paard heeft per kaakhelft 6 kiezen aaneengesloten in een rij staan. Deze kiezen vormen met elkaar één functionele eenheid om voer mee te malen. Helaas kan er een ruimte in deze functionele rij kiezen komen te ontstaan. Wanneer er een ruimte tussen twee naast elkaar liggende kiezen aanwezig is, noemen we dit een diastase. De problemen ontstaan wanneer hier voer tussen klem komt te zitten en het tandvlees gaat ontsteken (gingivitis) door rottingsbacteriën. In een verder stadium kan ook het kaakbot (parodontitis) gaan ontsteken.

Verschijnselen bij diastasen

We kunnen verschillende verschijnselen zien bij een paard met diastasen. Deze paarden kunnen er in de zomer met weidegang in het gras super uit zien, maar vermageren wanneer ze op stal komen en hun gedroogde ruwvoer krijgen. Daarnaast kunnen ze onder andere uit de mond gaan stinken, proppen van het ruwvoer maken (zie foto), problemen met het bit hebben, en last van terugkerende koliek krijgen.

Vermagerde pony paardengebit dierenarts
Voor het beoordelen van diastasen moet een gebitsverzorger met een spiegel en/of camera (scope) in de mond kijken. Wanneer er niet in de mond gekeken wordt, kunnen ze makkelijk gemist worden en kunnen ze niet goed beoordeeld worden. Op de foto zie je voer samengepakt zitten tussen de kiezen, wat met behulp van een scope in beeld is gebracht

Scopie paardengebit dierenarts

Oorsprong

Diastasen zien we regelmatig bij paarden. Wanneer een paard pijn in de mond heeft en proppen van het voer maakt, wordt dit vaak veroorzaakt door diastasen. Een diastase kan een primaire oorsprong hebben. Hierbij gaat het in de aanleg van de kies al fout. Of de kiezen zijn te ver van elkaar geplaatst, of doordat de voorste en achterste kies in de rij onder een afwijkende hoek groeien. Anders kan een diastase een secundaire oorsprong hebben. Dit kan komen door een verplaatste kies, een extra kies of overgroei van een kies. Kiezen worden iets smaller in omvang richting de wortel. Op deze manier kunnen diastasen bij oudere paarden ook ontstaan wanneer de kiezen verder afslijten. Wanneer we diastasen bij een paard aantreffen, is het heel goed mogelijk dat er verschillende oorzaken zijn.

Er wordt gesproken over een open diastase wanneer de ruimte tussen beide kiezen over de lengte van de gehele zichtbare kroon gelijk is tot aan het tandvlees. Een gesloten of klepdiastase is op het niveau van het tandvlees meer dan twee keer zo ruim in vergelijking met de bovenzijde van de diastase.

Diastase paardengebit dierenarts
Wanneer een tegenoverliggende kies een scherpe overgroei of een grotere richel bevat, kan deze door telkens druk uit te oefenen op de open diastase ervoor zorgen dat deze groter wordt en hier telkens meer voedsel ingedrukt wordt. Bij alle typen diastasen kan voedsel zich ophopen tegen het tandvlees aan. De bacteriën die hier gaan zitten, zullen ook het tandvlees aantasten, wat weker wordt door ontsteking en het voedsel kan ook daarin gedrukt worden. Zo gaat het ontstekingsproces telkens een stukje verder en de tandvleesontsteking kan zich uitbreiden naar een ontsteking van het kaakbot.

Het tandvlees trekt zich terug en de ontsteking zal zich uitbreiden langs de kies. De verbinding van de kies met de tandkas wordt aangetast door de bacteriën, het voedsel en het gevormde tandplak, waardoor de kiezen los kunnen komen te zitten en verloren gaan. Het mag duidelijk zijn dat dit een ontzettend pijnlijke aandoening is voor het paard. Op de foto is ontstoken tandvlees bij de blauwe pijl te zien met holtevorming ten gevolge van de diastase waar voer in vast zat.

Diastase met pocketvorming paardengebit dierenarts

Behandeling

Bij diastasen met parodontitis kan het noodzakelijk zijn om na 3 tot 4 maanden alweer het gebit te laten behandelen. Wanneer er een ontsteking van het tandvlees aanwezig is door het opgehoopte voedsel, zal eerst dit voer tussen de kiezen verwijderd moeten worden. Dit kan gedaan worden door onder hoge druk lucht tussen de kiezen door te blazen of met behulp van een harde dunne waterstraal, wat op de foto hierna aangegeven is. Aangezien het tandvlees ontstoken is, zal het pijnlijk zijn en is het voor het paard prettig om gesedeerd (onder invloed van een roesje) tijdens de behandeling te zijn.

Een niet gesedeerd paard zal in de meeste gevallen niet goed meewerken waardoor de diastase niet goed schoon te maken is. Een eigenaar krijgt vaak gelijk een goede indruk van de ontsteking en pijnlijkheid bij dit schoonmaken, aangezien dit vaak met bloederige uitvloeiing van het ontstoken slijmvlies onder de diastase gepaard gaat.

Spoelen diastase paardengebitdierenarts

Uitbalanceren

De kiezen van een paard zijn hypsodont, ze hebben een hele lange kroon en maar een korte wortel. Het grootste deel van de kroon zit bij het paard in de tandkas. Naarmate het paard ouder wordt, schuift de kies per jaar ongeveer 3 millimeter op de tandkas uit. Afhankelijk van de leeftijd van het paard en de oorzaak van de diastasen is er een kans dat de diastasen verholpen kunnen worden. Bij een jonger paard is het heel goed mogelijk dat wanneer het gebit verder goed uitgebalanceerd blijft worden door een bekwaam gebitsverzorger, de diastase vernauwd en dichtgaat bij het verder uitkomen van de kies uit de tandkas.

Bij het uitbalanceren wordt de druk gelijk verdeeld, waardoor er een evenwicht komt tussen kaakgewrichten, kiezen en tanden. De overdruk zal van de diastase gehaald worden, waardoor deze de kans krijgt om te sluiten met het verder uitkomen van de kies. Wanneer een kies afwijkend onder een verkeerde hoek groeit, zal dit helaas niet mogelijk zijn. Wel is het goed uitbalanceren met en schoonhouden van de diastase ook dan zeker van belang voor het afremmen van het ontstekingsproces. In het filmpje is een klein stukje te zien van het uitbalanceren van het paardengebit. Hierbij is het paard gesedeerd (onder invloed van een roesje) en wordt er gewerkt met goed licht en elektrische apparatuur.

Openboren

Het openboren van diastasen gebeurt een enkele keer. Dit betekent dat er bij een klep-/gesloten diastase de diastase aan de bovenzijde open geboord wordt, waardoor een open diastase ontstaat. Dit is zeker niet zonder risico’s. Ook de kiezen van een paard bevatten pulpa. Er zijn meerdere pulpaholtes in een kies, waar onder andere de bloedvaten en zenuwen van de kies zitten. Bij het openboren van een diastase wil je niet een van deze pulpaholtes open maken. Wanneer je een pulpaholte opent, kan deze infecteren wat pijnlijk is en uiteindelijk tot het verlies van een kies leiden.

Vullen

Het is ook mogelijk om een diastase te vullen. Het idee hiervan is dat er geen voedsel in de diastase kan komen, doordat deze gevuld is met een schone harde kunststof massa. Helaas blijft deze vulling niet altijd even lang zitten, waardoor na het verliezen van deze vulling er weer voedsel kan ophopen in de diastase.

Na het behandelen van een diastase met ernstige tandvlees- of zelfs botontsteking, wordt er meestal wel een pijnstilling met ontstekingsremmer aan het paard gegeven door de dierenarts aangezien het een pijnlijke gebeurtenis is. Een enkele keer zal de dierenarts er voor kunnen kiezen ook antibiotica te verstrekken.

Management

Vaak moet de voeding van een paard met diastasen met parodontitis aangepast worden om zoveel mogelijk het ophopen van voedsel (proppen, foto hieronder) te voorkomen. Met name (voordroog)kuil is niet geschikt voor deze patiënten. Dit voer blijft in de diastase vast zitten en de bacteriën hopen zich hier op.

Proppen paardengebit dierenarts
In de zomer is gras een goede voedingsbron voor deze patiënten. Helaas kan niet elk paard goed tegen onbeperkte weidegang. Voor het bijvoeren van ruwvoer zijn luzerne en kortstengelig hooi een goede optie. In sommige situaties is de voedselopname zo slecht dat het bijvoeren van bijvoorbeeld geweekte bietenpulp en slobber noodzakelijk kan zijn.

Bij een meewerkend paard kan de mond enkele keren in de week uitgespoeld worden door de eigenaar met water en eventueel naspoelen met een lichte chloorhexidine oplossing.
Het tijdig laten behandelen van het gebit is noodzakelijk om het proces af te remmen, hopelijk te stoppen en waar mogelijk volledig te genezen.

Over paardengebit-/dierenarts Sanne Journée
Tijdens mijn studie diergeneeskunde heb ik extra stages en co-schappen gelopen bij Club Hipico la Silla in Mexico, de Singapore Turf Club Racetrack en Texas A&M University. Na mijn afstuderen in 2008 als erkend paardendierenarts aan Universiteit Utrecht, heb ik een jaar als paardendierenarts in Zuid-Afrika aan de Universiteit van Pretoria gewerkt. In Nederland ben ik vervolgens enkele jaren als erkend paardenarts in Friesland werkzaam geweest, waar ik met regelmaat paardengebitten behandelde. In de zomer van 2013 ben ik mijn eigen praktijk in Wyns gestart als Paardengebit Dierenarts met een werkgebied van voornamelijk Friesland, Groningen en Drenthe. In 2014 heb ik het laatste examen van de Nederlandse Vereniging Voor Gebitsverzorging bij het Paard gehaald, waardoor ik mijzelf nu naast erkend paardendierenarts ook erkend gebitsverzorger kan noemen. Door nascholingen en cursussen in binnen- en buitenland blijf ik op de hoogte op het gebied van onder andere de veterinaire gebitsverzorging bij paarden.

0 2539

Een diastase is een ruimte tussen de kiezen en/of tanden van het paard waar voer in kan ophopen, met alle gevolgen van dien. Het is één van de meest onbekende aandoeningen aan het gebit van het paard en daarnaast ook één van de meest pijnlijke. Diastasen, vooral degene in de onderkaak, worden regelmatig over het hoofd gezien, zelfs tijdens een reguliere gebitscontrole. Paarden tonen pijnlijke aandoeningen aan het gebit heel slecht en laten pas problemen zien als de aandoening al in een ver gevorderd stadium is. Het is daarom goed om aandacht te besteden aan deze pijnlijke aandoening.

Wat gebeurt er precies bij een diastase?

Gebitselementen (tanden en kiezen) sluiten in een normaal paardengebit mooi op elkaar aan, er zit geen ruimte tussen. Een diastase is een nauwe ruimte tussen 2 opeenvolgende tanden of kiezen. Hierdoor kan er bij elke kauw-/maalbeweging voer in deze ruimte gedrukt worden en vast komen te zitten. Voer dat vast komt te zitten kan daar gaan rotten. Door het rottingsproces verandert de zuurgraad en komen bacteriën vrij die een ontsteking van het tandvlees kunnen veroorzaken. Als het tandvlees ontsteekt zal het zich langzaam gaan terugtrekken. Een langdurige en in ernst toenemende ontsteking wordt ook wel periodontal disease genoemd. Dit kan uiteindelijk zelfs resulteren in het loslaten van de tand of kies, doordat de bandjes die de kies met het kaakbot verbinden, maar ook het kaakbot en de kies zel,f worden aangetast.

Diastasen kunnen ontstaan door:
  • Hoogteverschil tussen de kiezen, zoals haken en doorgegroeide kiezen
  • Een storing tijdens het wisselen en doorkomen van permanente kiezen
  • Ouderdom (kiezen worden smaller, terwijl de kaak qua grootte gelijk blijft)
  • Als het paard geboren wordt met te veel ruimte tussen de kiezen (zeldzaam)
Welke vorm kan een diastase hebben?

Als de ruimte tussen de kiezen over de gehele hoogte van de kies even breed is, spreken we van een open diastase. De ontsteking valt hier vaak mee, omdat het voer vaak eenvoudig weer uit de ruimte kan. Als de ruimte bij het kauwvlak smaller is dan de opening bij de kieswortel spreken we van een gesloten (of klepvormige) diastase. Dit zorgt voor grotere problemen, omdat het voer hierin vast gaat zitten en kan gaan rotten.

 

Symptomen

De kans is groot dat je paard enige symptomen zal laten zien, omdat diastasen heel pijnlijk kunnen zijn. Denk aan:

  • Afwijkende manier van eten (bijvoorbeeld aan één kant kauwen)
  • Begint wel aan ruwvoer, maar stopt na enkele kauwslagen
  • Soms hoofdschudden of met de tong spelen
  • Proppen van het voer maken
  • ‘Hamsterwang’ door ophopen van voer rond het ontstekingsproces
  • Uit de mond stinken
  • Minder goed verteerde mest, omdat het voer minder goed gekauwd wordt
Diagnose en behandeling

Om goed inzicht te krijgen in het gebit van je paard is een grondige gebitsinspectie door een gespecialiseerde paardentandarts of -gebitsverzorger erg belangrijk. Deze kan het gebit uitgebreid in kaart brengen met behulp van o.a. een mondsperder, spiegel en hoofdlamp. Kiezen kunnen eventueel bekeken worden met een camera (scoop) en/of er kunnen röntgenfoto’s worden gemaakt. Behandeling van diastasen is meestal niet eenvoudig, vindt altijd onder sedatie plaats en wordt bij voorkeur door iemand uitgevoerd die hierin (veel) ervaring heeft. De manier van behandelen zal per paard verschillen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan schoonmaken, corrigeren, opvullen, openboren, trekken en/of aanpassen van voeding.

Meer weten over de behandeling en preventie van diastasen? Lees dan hier het volledige artikel Diastasen tussen kiezen van paarden op Paardenarts.nl.

Meer over de auteur:
Jessica Bakker (paardenarts en auteur bij Paardenarts.nl): “Sinds mijn afstuderen aan de Universiteit van Utrecht in januari 2008 ben ik werkzaam als erkend paardendierenarts. De afgelopen jaren ben ik op twee bekende paardenklinieken werkzaam geweest: Het Veterinair Centrum Someren en de Ambulante Kliniek voor Paarden van de Universiteit Utrecht. In Juni 2013 ben ik samen met mijn collega Floor Bernard een mobiele paardenpraktijk gestart in de provincie Utrecht: Paardenpraktijk Utrecht. In onze praktijk houden we ons naast de reguliere gezondheidszorg van het paard veel bezig met de preventieve gezondheidszorg: Voorkomen is namelijk altijd beter dan genezen! Door het delen van kennis en overleg met de eigenaar proberen we gezamenlijk de beste maatregelen voor hun dierbare paard te vinden. Echt maatwerk dus. Gebitsverzorging, merriebegeleiding, voorlichting en het adviseren in o.a. bedrijfsspecifieke wormbestrijdingsstrategieën zijn enkele speerpunten van de praktijk.”

De Hoefslag publiceert wekelijks een actueel artikel van Paardenarts.nl; het onafhankelijke platform voor paardenhouders door paardenartsen waar men (betrouwbare) informatie over paardengezondheid en -welzijn kan vinden. Paardenarts.nl schrijft in samenwerking met paardenartsen en specialisten veterinaire artikelen. Naast de Veterinaire Kennisbank biedt Paardenarts.nl handige tools voor paardenhouders zoals de Paardenarts Locator en de Ent-herinnering. Via een nieuwsbrief en Facebook blijft men op de hoogte van nieuwe en seizoensgerelateerde artikelen.  

Foto: Remco Veurink

HOEFSLAG ACADEMY

Volg ons!

101,074FansLike
0VolgersVolg
6,970VolgersVolg
1,451Youtube abonneesAbonneer