Slokdarm
verstopping

di 7 apr, 10:08

Tekst: Denise Dekens | Foto's: Arnd Bronkhorst/ Remco Veuring/ Istock

Floor vertelt: "Slokdarmverstopping bij het paard begint altijd met eten van iets. Het kan zijn dat hij iets gegeten heeft wat snel opzwelt, zoals bietenpulp, en dat dan een grote prop veroorzaakt in de slokdarm die niet naar beneden zakt en blijft hangen. Gedroogde bietenpulp heeft de eigenschap om zeer snel vijf keer zoveel water op te nemen. Als droge pulp doorgeslikt is, vermengt het zich met speeksel en wordt het een dikke klont die vastloopt in de smalle slokdarm. Gedroogde bietenpulp is een belangrijke grondstof voor brokken voor runderen, schapen en geiten. Bij deze diersoorten geeft dit zelden problemen, maar als paarden beschikking krijgen over dit voer zijn problemen als slokdarmverstoppingen te verwachten. Ook de veel gebruikte bodembedekker vlas kan vastlopen in de slokdarm, omdat het de eigenschap heeft om veel vocht op te nemen. Paarden zullen vlas eigenlijk alleen willen eten als ze beperkt ruwvoer krijgen."

Gulzigheid kan ook een oorzaak zijn

Ze vervolgt: "Steeds meer paarden krijgen minder krachtvoer, maar in plaats daarvan krijgen ze wel een balancer. Als een paard trek heeft kan zelfs een hoeveelheid van 100 gram balancer een nare slokdarmverstopping veroorzaken. Beter is het dus om dit in kleine porties te geven of juist als beloning in plaats van snoepjes. Een kleine ronde appel zou ik ook niet in zijn geheel geven, maar even een keer doorsnijden. In het najaar komt het voor als paarden weinig gras op de wei hebben. Komen ze daarna op stal en pakken ze een grote hap hooi, omdat ze honger hebben, dan kan het zijn dat ze niet goed kauwen en gelijk slikken. Dus door gulzigheid kan dus ook een verstopping ontstaan. Als paarden in een groep staan met andere paarden die agressief zijn met etenstijd, dan kan het ook zijn dat een paard te snel eet en niet goed kauwt. Gebitsproblemen kunnen ook een oorzaak zijn, waardoor paarden niet goed hun eten kunnen kauwen."

Slokdarmverlamming

"Een andere oorzaak kan slokdarmverlamming zijn. Dit is een bekend fenomeen bij Friese paarden, maar kan ook bij andere rassen voorkomen. Paarden zullen niet snel afwijkende voorwerpen eten. Veulens zijn hierop echter een uitzondering. Zij maken een bepaalde periode door waarin ze de neiging hebben om ook harde mestballen, plastic of andere vreemde voorwerpen door te slikken, met alle gevolgen van dien. Als een veulen een slokdarmverstopping heeft wacht dan niet te lang met het bellen van een dierenarts. Het risico van een beschadiging aan de slokdarm is namelijk groot. Daardoor wordt de doorgang nog smaller en is de kans op een verstopping in de toekomst groter."

Sedatie

"Ook na een sedatie kan een slokdarmverstopping optreden. Sedatie veroorzaakt namelijk een tijdelijk verslapping en verwijding van de slokdarm. Speeksel en water zakken wel ongestoord naar de maag. Als een gesedeerd paard gaat eten, blijft het voedsel in de slokdarm. Als de verdoving uitgewerkt is, kan de gevormde prop te groot en droog zijn om getransporteerd te worden naar de maag. Geef een paard tot na enkele uren na de sedatie dus geen eten." 

Beschadigingen

"Bij slokdarmverstoppingen kunnen, zeker als verstopping langer dan 48 uur aanwezig is, of de inhoud scherp was, beschadigingen van de wand ontstaan. Deze beschadigingen kunnen resulteren in samentrekking van de wand. Er ontstaat dan op die plaats een smalle doorgang. Deze complicatie kan weer steeds terugkomende slokdarmverstoppingen tot gevolg hebben." 

Samentrekkingen van spieren

"De slokdarm van een gemiddeld paard is 120 cm lang en loopt van de keel naar de maag. Via deze flexibele buis met spieren in de wand wordt alles wat een gezond paard doorslikt naar de maag geleid. De slokdarm heeft een kleine doorsnede die tijdens de opname van voer kan uitrekken tot ongeveer 3 cm. Het transport van voedsel in de slokdarm wordt versneld door opeenvolgende samentrekkingen van spieren in de wand van de slokdarm direct boven/achter de voedselprop. Door deze zogenaamde peristaltische beweging wordt het voedsel naar de maag gedrukt. Als er een verstopping is, dan is er sprake van een blokkade in de slokdarm waardoor voer, speeksel en water niet naar de maag afgevoerd kan worden. Aangezien een paard wel speeksel blijft maken, stroomt de slokdarm als het ware over. Het speeksel met of zonder voer, loopt dan terug naar de keel en komt via de mond en/of beide neusgaten naar buiten." 

Valse koliek

"Voor een paard is een slokdarmverstopping erg vervelend. Voor jou als paardeneigenaar kan het ook heel indrukwekkend en beangstigend zijn. Een paard is aan het eten en stopt hier plotseling mee. Het paard krijgt kramp, kwijlt en/of snottert en wordt onrustig. Hij zal proberen de verstopping op te heffen en de prop naar de keel terug te drukken. Dit doet hij door het hoofd en hals te strekken en kokhalsbewegingen te maken. Aan de linkerkant van de hals kun je soms een dikte zien in de slokdarm. Verstoppingen kunnen ook verderop in de borstholte zitten en daarom van buitenaf niet zichtbaar zijn. Waar een teveel aan voer zich bevindt in de slokdarm ontstaat kramp. Daardoor zakt het niet verder. De spieren van de slokdarmwand drukken het voer nu juist richting de keel. Als het paard het weer probeert door te slikken kan het de slokdarm niet in en is het mogelijk dat het de neusholte en'/of de luchtpijp in loopt. Daardoor gaat het paard hoesten en komt voer en speeksel via de mond en neusgaten uitkomen. Dit kan er ook heftig uitzien. Wat je niet wil is dat het voer in de luchtpijp terecht komt. Een beetje hoeft niet erg te zijn, maar als dat veel is wel en kan het dodelijk aflopen. Een paard kan dan een longontsteking krijgen. Als dat zo is moeten ze aan de antibiotica en pijnstillers en dan is het afwachten of het nog wel goed komt. Niet alle paarden tonen het even heftig. Sommige paarden gaan zweten, liggen, rollen en schrapen met de voorbenen. Dit kan lijken op heftige koliek, maar omdat de oorzaak niet in de buik ligt, noemen we dit valse koliek." 

Niet intensief longeren

"Meestal is de verstopping binnen 20 minuten zelf verdwenen. Als dit niet zo is dan moet je een dierenarts bellen. Dan is de verstopping waarschijnlijk te groot of te hard om zelf weg te krijgen. Een beetje wandelen, in de tussentijd, om het paard iets af te lijden kan helpen, maar ga hem zeker niet intensief longeren. Ik raad ook zeker niet aan om de slokdarm te 'masseren'. Als je druk uitoefent op de slokdarm dan gaat een paard kokhalzen en gaat de verstopping dus niet door de slokdarm naar de maag. De dierenarts geeft een injectie met een darmverslapper. Dit verslapt ook de slokdarmwand. Een paard dat druk is geven we ook sedatie. Dit om ervoor te zorgen dat de slokdarm verder verslapt, het paard zich ontspant en het hoofd laat zakken zodat de zwaartekracht meehelpt. Ook een voordeel van de sedatie is dat het paard rustig blijft en niet geforceerd gaan ademhalen. Als ze dit wel doen zuigen ze het voer juist terug in de luchtpijp, wat je dus niet wil. Als de medicijnen onvoldoende helpen proberen we de verstopping weg te spoelen met water via een maagsonde. Afhankelijk van de vermoedelijke oorzaak van de verstopping kan het in bijzondere gevallen nodig zijn om het paard door te sturen naar een kliniek voor een onderzoek en behandeling met een scope, een buis met camera."

Voorkomen

De meeste slokdarmverstoppingen lossen gelukkig vanzelf op en leveren geen complicaties op, maar je wilt het wel liever voorkomen. Hier een aantal tips om slokdarmverstopping te voorkomen:
* Voer in ieder geval geen voeders met grote percentages bietenpulp zonder deze goed te weken en zorg dat de voeropslag van deze voeders goed afgesloten is.  
Als een paard te gulzig eet gebruik dan een slowfeeder, zoals een hooinet, om dit te voorkomen.
* Geef krachtvoeders gemengd met bijvoorbeeld luzerne, gehakseld hooi of stro. Hierdoor kauwen de paarden beter waardoor deze voeders beter gemengd worden met speeksel. * Richt de huisvesting van paarden anders in als paarden die naast elkaar moeten eten elkaar niet verdragen. Dit voorkomt snel en gulzig eten.
* Fok niet met dieren waarvan bekend is dat ze een erfelijke afwijking van de slokdarm hebben. In de toekomst wordt het zelfs mogelijk de genetische aanleg voor deze afwijking in het DNA te bepalen.
* Zorg dat paarden niet kunnen eten zolang een sedatie niet goed is uitgewerkt. Vraag je dierenarts wanneer het middel is uitgewerkt en jouw paard weer mag eten.
* Als paarden regelmatig een slokdarmverstopping krijgen waarvan de oorzaak niet gevonden wordt, is het handig om het voer niet op de grond, maar op borsthoogte aan te bieden.
* Het helpt ook om krachtvoeders geweekt met water als slobber te voeren bij paarden die veel kans hebben op een slokdarmverstopping door droge krachtvoeders.
* Laat het gebit van het paard ook jaarlijks controleren en verzorgen door een gecertificeerd paardentandarts of -gebitsverzorger.